Σε μια κίνηση που φανερώνει την ανησυχία της Τουρκίας για τις γεωπολιτικές αναταράξεις, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τηλεφώνησε χθες στον Βενεζουελανό ομόλογό του Νικολάς Μαδούρο, προτρέποντάς τον να διατηρήσει ανοιχτά τα κανάλια διαλόγου με τις ΗΠΑ, εν μέσω εκρηκτικής έντασης από την αμερικανική ναυτική συγκέντρωση και αεροπορικές επιθέσεις κατά υποτιθέμενων διακινητών ναρκωτικών. Η κίνηση αυτή, που έρχεται σε μια περίοδο όπου η Τουρκία ισορροπεί μεταξύ συμμαχιών και συμφερόντων, υπογραμμίζει τις δυσκολίες της Άγκυρας να διατηρήσει επιρροή σε παγκόσμια ζητήματα, χωρίς να φανεί να «υποχωρεί» στις πιέσεις του Τραμπ.
Η τηλεφωνική επικοινωνία, που έγινε την Παρασκευή 6 Δεκεμβρίου, περιγράφηκε από το τουρκικό προεδρικό γραφείο σε ανάρτηση στο X ως «εποικοδομητική», με τον Ερντογάν να τονίζει: «Είναι σημαντικό να παραμείνουν ανοιχτά τα κανάλια διαλόγου μεταξύ ΗΠΑ και Βενεζουέλας», εκφράζοντας την ελπίδα ότι «η ένταση θα μειωθεί το ταχύτερο δυνατό». Η Τουρκία, σύμφωνα με την ίδια δήλωση, «παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην περιοχή» και πιστεύει ότι «τα προβλήματα μπορούν να λυθούν μέσω διαλόγου» – μια φράση που ακούγεται ιδεαλιστική, αλλά αγνοεί την πραγματικότητα ενός Μαδούρο που κατηγορείται διεθνώς για καταστολή και οικονομική καταστροφή της χώρας του.
Η «Σκιά» της Αμερικανικής Στρατιωτικής Παρουσίας
Η παρέμβαση του Ερντογάν έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη Βενεζουέλα, όπου η κυβέρνηση Τραμπ έχει κλιμακώσει δραστικά την πίεση. Από τον Σεπτέμβριο, οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον 22 αεροπορικές επιθέσεις σε 23 σκάφη στην Καραϊβική και τον Ανατολικό Ειρηνικό, σκοτώνοντας πάνω από 87 άτομα – συμπεριλαμβανομένων αμάχων, όπως ισχυρίζεται η Καράκας και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι επιθέσεις, που δικαιολογούνται ως μέρος καμπάνιας κατά του ναρκοτρομοκρατίας και της συμμορίας Tren de Aragua (που χαρακτηρίστηκε τρομοκρατική οργάνωση από την Ουάσινγκτον), έχουν προκαλέσει παγκόσμια αμφισβήτηση: Οι ΗΠΑ δεν έχουν παρουσιάσει αποδείξεις για τα ναρκωτικά στα σκάφη, ενώ αναφορές κάνουν λόγο για πιθανές παραβιάσεις διεθνούς δικαίου και ακόμα και πολεμικά εγκλήματα, όπως η δεύτερη επίθεση σε επιζώντες ενός χτυπήματος.
Η ναυτική δύναμη των ΗΠΑ στην περιοχή είναι εντυπωσιακή: Περισσότερα από 10.000 στρατεύματα, οκτώ πολεμικά πλοία, το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford, μαχητικά F-35 και drones MQ-9 Reaper, σε μια επιχείρηση που θυμίζει ψυχροπολεμικές εποχές. Ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι στόχος είναι η «εξόντωση κάθε σκάφους που μεταφέρει ναρκωτικά προς την Αμερική», ενώ ο Τραμπ έχει απειλήσει με χτυπήματα σε χερσαίους στόχους, κατηγορώντας ανοιχτά τον Μαδούρο για ηγεσία καρτέλ. Παράλληλα, η Ουάσινγκτον κήρυξε «κλειστό» τον βενεζουελανικό εναέριο χώρο, προκαλώντας μαζικές ακυρώσεις πτήσεων και οικονομική ασφυξία.
Από την πλευρά της, η Βενεζουέλα αντέδρασε με στρατιωτική κινητοποίηση: Χθες, ορκίστηκαν 5.600 νέοι στρατιώτες στο μεγαλύτερο στρατόπεδο της Καράκας, με τον Συνταγματάρχη Γκαμπριέλ Αλεχάντρο Ρεντόν Βίλτσεζ να δηλώνει: «Σε καμία περίπτωση δεν θα επιτρέψουμε εισβολή ιμπεριαλιστικής δύναμης». Η χώρα διαθέτει 200.000 στρατιώτες και 200.000 αστυνομικούς, αλλά η οικονομική κατάρρευση –με πληθωρισμό και ελλείψεις– καθιστά δύσκολη κάθε αντίσταση.
Η «Συμμαχία» Ερντογάν-Μαδούρο και οι Κρυμμένες Ανησυχίες
Το Υπουργείο Εξωτερικών της Βενεζουέλας ανέφερε ότι ο Ερντογάν εξέφρασε «βαθιά ανησυχία» για τις «απειλές κατά της Βενεζουέλας, ιδίως την στρατιωτική ανάπτυξη και ενέργειες που διαταράσσουν την ειρήνη στην Καραϊβική», ενώ ο Μαδούρο περιέγραψε τις αμερικανικές ενέργειες ως «παράνομες, δυσανάλογες και περιττές». Η συνομιλία κάλυψε και τις επιπτώσεις της αμερικανικής απόφασης για κλείσιμο εναέριου χώρου, που έχει παγώσει διεθνείς πτήσεις.
Η Τουρκία διατηρεί στενούς δεσμούς με τον Μαδούρο από το 2018, όταν ο Ερντογάν επισκέφθηκε τη Βενεζουέλα για να τον στηρίξει μετά τις εκλογές που αμφισβητήθηκαν ως νοθευμένες από ΗΠΑ και Ευρώπη. Αυτή η σχέση, βασισμένη σε κοινή αντίθεση στον «δυτικό ιμπεριαλισμό», φαίνεται τώρα να δοκιμάζεται: Ο Ερντογάν, που συχνά αυτοπροβάλλεται ως μεσολαβητής παγκόσμιων κρίσεων, προτρέπει σε διάλογο όχι μόνο με τον Μαδούρο, αλλά και έμμεσα με τον Τραμπ – έναν ηγέτη με τον οποίο η Άγκυρα έχει ιστορικό τριβών, από τα S-400 μέχρι την εκτέλεση του Κασίγκι. Στα social media, σχόλια όπως «Γιατί ο Ερντογάν βάζει χέρι στη Βενεζουέλα;» αντικατοπτρίζουν σκεπτικισμό για τις κινήσεις της Τουρκίας.
Παράλληλα, ο Μαδούρο επιβεβαίωσε πρόσφατη «φιλική» κλήση με τον Τραμπ, χωρίς λεπτομέρειες, ενώ η Ουάσινγκτον απέρριψε προτάσεις του για συνεργασία σε πετρέλαιο, επιμένοντας στην αποχώρησή του. Στην Καράκας, η καθημερινότητα κρύβει φόβο: Αϋπνίες και προληπτικά μέτρα κατά πιθανής επίθεσης, ενώ εκατομμύρια έχουν φύγει ως πρόσφυγες από την καταστολή του καθεστώτος.
Προς Ποια Κατεύθυνση;
Αυτή η τηλεφωνική επαφή δεν είναι απλώς διπλωματική κίνηση – είναι ένδειξη ότι ακόμα και οι «σύμμαχοι» του Μαδούρο, όπως η Τουρκία, βλέπουν το τέλος του δρόμου. Οι ΗΠΑ, με την υποστήριξη της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα και περιφερειακών δυνάμεων όπως η Τρινιντάντ, πιέζουν για αλλαγή καθεστώτος, ενώ το Κογκρέσο διερευνά την νομιμότητα των χτυπημάτων. Για τον Ερντογάν, η «προτροπή για διάλογο» μπορεί να είναι προσπάθεια να σώσει πρόσωπο, αλλά αγνοεί την πραγματικότητα: Σε έναν κόσμο όπου η δύναμη μιλάει πιο δυνατά από τα λόγια, η Βενεζουέλα –και η Άγκυρα– περπατούν σε τεντωμένο σχοινί. Η εβδομάδα που έρχεται μπορεί να φέρει νέες εξελίξεις, με την ένταση να απειλεί να μετατραπεί σε ανοιχτή σύγκρουση.