Σε ηλικία 88 ετών έφυγε από τη ζωή ο Τομ Στόπαρντ, ο Βρετανός θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος που με την εξαιρετική του ευφυΐα και τον αστείρευτο χιούμορ του άλλαξε το πρόσωπο του σύγχρονου θεάτρου και του κινηματογράφου. Ο Όσκαρ και Χρυσή Σφαίρα για το σενάριο της ταινίας «Ερωτευμένος Σαίξπηρ» (1998) ήταν μόνο η κορυφή ενός παγώβουνου δημιουργικότητας, που περιλάμβανε αριστουργήματα όπως η δυστοπική «Βραζιλία» (1985) και θεατρικά έργα που συζητιούνται ακόμα, όπως το «Rosencrantz and Guildenstern Are Dead». Ο θάνατός του ανακοινώθηκε χθες, Σάββατο 29 Νοεμβρίου 2025, από το πρακτορείο United Agents, αφήνοντας πίσω ένα κενό στην παγκόσμια τέχνη – αλλά και μια κληρονομιά που θα εμπνέει γενιές.
Ο Στόπαρντ πέθανε ήσυχα στο σπίτι του στο Ντόρσετ, στη νοτιοδυτική Αγγλία, έχοντας δίπλα του την οικογένειά του. «Με βαθύτατη λύπη ανακοινώνουμε τον θάνατο του φίλου και πελάτη μας», ανέφερε η δήλωση του πρακτορείου, χωρίς να αποκαλύψει λεπτομέρειες για την αιτία του θανάτου. Η είδηση εξαπλώθηκε αστραπιαία, προκαλώντας παγκόσμιο κύμα συγκίνησης από συναδέλφους, θεατρόφιλους και ηγέτες, που τον χαρακτήρισαν ως «γίγαντα του λόγου» και «μαέστρο της φιλοσοφικής κωμωδίας».
Από την Πράγα στο Λονδίνο: Μια Ζωή Σαν Περιπέτεια Σαίξπηρ
Γεννημένος ως Τομάς Στράουςλερ στις 3 Ιουλίου 1937 στην τότε Τσεχοσλοβακία, ο Στόπαρντ μεγάλωσε μέσα σε πολέμους και εξορίες. Η εβραϊκή του οικογένεια διέφυγε από τους Ναζί το 1939, μετακομίζοντας πρώτα στη Σιγκαπούρη και μετά στην Ινδία, όπου ο πατέρας του σκοτώθηκε σε ιαπωνική αεροπορική επίθεση το 1942. Μετά τον πόλεμο, η μητέρα του παντρεύτηκε έναν Βρετανό δημοσιογράφο, και ο νεαρός Τομ υιοθέτησε το επώνυμο Στόπαρντ, φτάνοντας στην Αγγλία σε ηλικία 8 ετών. «Ήμουν ένας Τσέχος που αναπηδούσε», έλεγε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ταραχώδη παιδική του ηλικία – μια εμπειρία που αργότερα θα έγχυσε στα έργα του, ιδιαίτερα στο «Leopoldstadt» (2021), το πιο προσωπικό του έργο, εμπνευσμένο από την οικογένειά του και το Ολοκαύτωμα, που του χάρισε το τέταρτο Tony Award.
Αυτοδίδακτος και βιβλιοφάγος, ο Στόπαρντ ξεκίνησε ως δημοσιογράφος στο Μπρίστολ, πριν στραφεί στο θέατρο. Η πρώτη του μεγάλη επιτυχία ήρθε το 1966 με το «Rosencrantz and Guildenstern Are Dead», ένα μετα-θεατρικό αριστούργημα βασισμένο σε χαρακτήρες του «Άμλετ», που εξερευνούσε θέματα μοίρας και ταυτότητας με εξυπνάδα και μαύρο χιούμορ. Το έργο, που μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο το 1990, τον καθιέρωσε ως διάδοχο του Σαίξπηρ και του Μπέρναρντ Σο. Στη συνέχεια, ακολούθησαν δεκάδες έργα όπως τα «Jumpers» (1972), «Arcadia» (1993) και «The Invention of Love» (1997), που μπλέκουν φιλοσοφία, επιστήμη και ιστορία με αστραφτερό διάλογο.
Στο Χόλιγουντ: Όσκαρ και Δυστοπίες
Ο Στόπαρντ δεν έμεινε μόνο στο θέατρο – η μεγάλη οθόνη τον αγάπησε εξίσου. Η συνεργασία του με τον Τέρι Γκίλιαμ στην «Βραζιλία», μια σατιρική δυστοπία εμπνευσμένη από τον Όργουελ, του χάρισε φήμη ως σεναριογράφου με κοφτερή ματιά στην εξουσία και την γραφειοκρατία. Αλλά η κορυφαία στιγμή ήρθε με το «Ερωτευμένος Σαίξπηρ», όπου συνυπογράφει το σενάριο: Μια ρομαντική κωμωδία που φαντάζεται τον Σαίξπηρ ερωτευμένο με μια γυναίκα που ονειρεύεται να γίνει ηθοποιός, κερδίζοντας Όσκαρ Καλύτερου Σεναρίου και επτά ακόμα βραβεία συνολικά. Άλλες συνεργασίες περιλαμβάνουν το «Empire of the Sun» (1987) του Στίβεν Σπίλμπεργκ, το «Indiana Jones and the Last Crusade» (1989) και ακόμα και συμβολές στο «Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith» (2005). Συνολικά, πέντε Tony Awards για Καλύτερο Έργο, Laurence Olivier Awards και μια καριέρα που διήρκεσε πάνω από έξι δεκαετίες.
Συγκίνηση και Τιμές από Παγκόσμιο Κοινό
Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε κύμα αντιδράσεων. Ο βρετανικός βασιλιάς Κάρολος δήλωσε «βαθιά λυπημένος», ενώ η Writers’ Guild of Great Britain τόνισε: «Ο Στόπαρντ εξερευνούσε τα βαθύτερα μυστικά της ανθρώπινης ύπαρξης με χιούμορ και ελαφρότητα». Συναδέλφοι όπως ο Μικ Τζάγκερ και ο Πιρς Μόργκαν εξέφρασαν θαυμασμό, χαρακτηρίζοντάς τον «sui generis» και «γέφυρα μεταξύ θεάτρου και φιλμ». Στην Τσεχία, η πατρίδα του, τον θρηνούν ως «σύμβολο εξορίας και επιβίωσης», με αναφορές στην Πράγα να αναδεικνύουν τις ρίζες του.
Ο Στόπαρντ, ιππότης από το 1997, έζησε μια ζωή γεμάτη γάμους, παιδιά και ακτιβισμό – από την υποστήριξη της Greenpeace μέχρι την εκπαίδευση για το Ολοκαύτωμα. «Η ζωή είναι ένα αστείο, και εγώ είμαι ο αφηγητής του», έλεγε συχνά. Σήμερα, ο κόσμος αποχαιρετά έναν τέτοιο αφηγητή: Έναν άντρα που έκανε τη φιλοσοφία παιχνίδι και τον πόνο, τέχνη. Η κληρονομιά του; Αθάνατη, όπως οι λέξεις που έγραψε.
