Η ρομαντική εικόνα ενός αναμμένου τζακιού ή ξυλόσομπας σε μια κρύα χειμερινή βραδιά μπορεί να κρύβει έναν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία εκατομμυρίων Αμερικανών – και όχι μόνο. Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο Northwestern δείχνει ότι ο καπνός από οικιακή καύση ξύλου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές χειμερινής ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις ΗΠΑ, προκαλώντας χιλιάδες πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο.
Παρόλο που μόλις το 2% των νοικοκυριών στις ΗΠΑ χρησιμοποιεί ξύλο ως κύρια πηγή θέρμανσης, η οικιακή καύση ξύλου ευθύνεται για περισσότερο από το 22% (συγκεκριμένα 21,9%) της έκθεσης του πληθυσμού σε επικίνδυνα λεπτά σωματίδια (PM2.5) κατά τους χειμερινούς μήνες. Αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος, συνδέονται με καρδιαγγειακές παθήσεις, αναπνευστικά προβλήματα και πρόωρο θάνατο.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ρύπανση από καύση ξύλου σε σπίτια προκαλεί περίπου 8.600 πρόωρους θανάτους ετησίως στις ΗΠΑ – αριθμός που δεν περιλαμβάνει τις επιπτώσεις σε άλλες εποχές.
Πιο ευάλωτες οι πόλεις και οι κοινότητες χρώματος
Μία από τις πιο εκπληκτικές διαπιστώσεις της μελέτης είναι ότι η μεγαλύτερη ζημιά δεν γίνεται στις αγροτικές περιοχές όπου καίγεται περισσότερο ξύλο, αλλά στις αστικές και προαστιακές ζώνες. Ο καπνός μεταφέρεται από τον αέρα και συσσωρεύεται σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, όπου λιγότερα σπίτια καίνε ξύλο αλλά πολύ περισσότεροι άνθρωποι εκτίθενται.
Επιπλέον, οι κοινότητες χρώματος (ιδιαίτερα Μαύροι και άλλες μειονότητες) υφίστανται δυσανάλογα μεγαλύτερο κίνδυνο, παρά το γεγονός ότι καίνε λιγότερο ξύλο. Αυτό οφείλεται σε υψηλότερα βασικά ποσοστά θνησιμότητας και στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις διακρίσεων και πολιτικών του παρελθόντος που αύξησαν την ευαισθησία τους σε περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Γιατί ο καπνός από τζάκια περνά απαρατήρητος
Ενώ ο καπνός από δασικές πυρκαγιές προσελκύει συχνά την προσοχή, η καθημερινή οικιακή καύση ξύλου σπάνια συζητιέται. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από την Εθνική Απογραφή Εκπομπών (NEI) της EPA, υψηλής ανάλυσης ατμοσφαιρικά μοντέλα και προσομοιώσεις για να χαρτογραφήσουν την πορεία των ρύπων σε πλέγμα 4×4 χιλιομέτρων.
«Ο καπνός δεν μένει εκεί που παράγεται. Μεταφέρεται σε πόλεις και προκαλεί μεγαλύτερη ζημιά εκεί», εξηγεί ο Daniel Horton, αναπληρωτής καθηγητής στο Northwestern και επικεφαλής της μελέτης.
Ο Kyan Shlipak, προπτυχιακός φοιτητής και κύριος συγγραφέας, τονίζει: «Η μετάβαση σε καθαρότερες εναλλακτικές θέρμανσης – όπως ηλεκτρικές συσκευές ή μη καύσιμες πηγές – θα μπορούσε να μειώσει δραστικά αυτή τη ρύπανση και να σώσει χιλιάδες ζωές».
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 23 Ιανουαρίου 2026 στο έγκριτο περιοδικό Science Advances και βασίζεται σε προσομοιώσεις με και χωρίς εκπομπές από οικιακή καύση ξύλου.
Τι σημαίνει αυτό για όλους μας;
Η έρευνα υπογραμμίζει την ανάγκη για πολιτικές που ενθαρρύνουν τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές θέρμανσης, ειδικά σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα πληθυσμού. Μια απλή αλλαγή – από το τζάκι σε πιο φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις – μπορεί να έχει τεράστια οφέλη για την ποιότητα του αέρα και τη δημόσια υγεία.