Η Κίνα, ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, έχει επεκτείνει σημαντικά την εμπορική της παρουσία τα τελευταία χρόνια, μέσω πρωτοβουλιών όπως η Belt and Road Initiative (BRI) και μαζικών εξαγωγών. Αυτή η επέκταση έχει συμβάλει στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη, αλλά εγείρει και ανησυχίες για κινδύνους όπως η εξάρτηση από χρέη, οι εμπορικές ανισορροπίες και η υπερπαραγωγή. Βασισμένο σε έγκυρες πηγές όπως το Council on Foreign Relations (CFR), το Brookings Institution και το U.S. Department of State, αυτό το άρθρο εξετάζει τα γεγονότα ισορροπημένα, χωρίς υπερβολές, εστιάζοντας σε πραγματικά δεδομένα.
Η Εμπορική Επέκταση της Κίνας
Η Κίνα έχει μετατραπεί σε κυρίαρχο παίκτη στο παγκόσμιο εμπόριο, με εξαγωγές που ξεπερνούν τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως και επενδύσεις σε υποδομές σε πάνω από 140 χώρες μέσω της BRI. Η BRI, που ξεκίνησε το 2013, στοχεύει στη δημιουργία δικτύων μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών υποδομών, συνδέοντας την Ασία, την Ευρώπη και την Αφρική. Σύμφωνα με μελέτες του World Bank, η BRI μπορεί να μειώσει το κόστος εμπορίου κατά 1,8-2,5% για τις συμμετέχουσες χώρες, οδηγώντας σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,7% παγκοσμίως και βγάζοντας 8,7 εκατομμύρια ανθρώπους από την ακραία φτώχεια.
Επιπλέον, η Κίνα επενδύει σε υψηλή τεχνολογία και πρώτες ύλες, όπως κρίσιμα μέταλλα (π.χ. λιθίου, νικελίου), για να υποστηρίξει βιομηχανίες όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και η ανανεώσιμη ενέργεια. Αυτή η στρατηγική έχει βοηθήσει χώρες της Αφρικής και της Ασίας να αναπτύξουν υποδομές, ενώ η Κίνα διατηρεί εμπορικό πλεόνασμα, εξάγοντας προϊόντα χαμηλού κόστους λόγω μεγάλης παραγωγικής ικανότητας.
Κίνδυνοι για τις Εθνικές Οικονομίες
Παρά τα οφέλη, η επέκταση της Κίνας ενέχει κινδύνους για άλλες οικονομίες, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες. Πρώτον, η BRI έχει συνδεθεί με αύξηση χρέους: Οκτώ χώρες (π.χ. Πακιστάν, Λάος) αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο χρεοκοπίας λόγω δανείων από την Κίνα, που φτάνουν το 6% του ΑΕΠ της. Μελέτες δείχνουν ότι η αδιαφάνεια στα δάνεια μπορεί να οδηγήσει σε “παγίδες χρέους”, όπου χώρες χάνουν έλεγχο σε υποδομές (π.χ. λιμάνια) λόγω αδυναμίας αποπληρωμής. Το U.S. Department of State αναφέρει ότι η Κίνα, αντιμετωπίζοντας δικό της χρέος (280% του ΑΕΠ), γίνεται πιο προσεκτική, εστιάζοντας σε χαμηλού κινδύνου έργα.
Δεύτερον, η υπερπαραγωγή (overcapacity) σε τομείς όπως χάλυβας και αλουμίνιο οδηγεί σε εξαγωγές σε χαμηλές τιμές, πιέζοντας ανταγωνιστικές βιομηχανίες σε άλλες χώρες και δημιουργώντας εμπορικές ανισορροπίες. Η Κίνα ελέγχει το 28% της παγκόσμιας παραγωγής αυτοκινήτων και πάνω από 50% σε ηλεκτρικές συσκευές, συχνά με επιδοτήσεις που παραβιάζουν διεθνείς κανόνες. Αυτό μπορεί να προκαλέσει απώλειες θέσεων εργασίας και οικονομική εξάρτηση.
Τρίτον, γεωπολιτικοί κίνδυνοι: Η BRI μπορεί να ενισχύσει την επιρροή της Κίνας, δημιουργώντας εξαρτήσεις σε εφοδιαστικές αλυσίδες και τεχνολογία, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο διαφθοράς λόγω έλλειψης διαφάνειας. Το Brookings Institution τονίζει ότι δεν είναι η ανάπτυξη per se που απειλεί, αλλά τακτικές όπως οι επιδοτήσεις και η μεταφορά τεχνολογίας που διαταράσσουν την αγορά. Επιπλέον, η πανδημία COVID-19 ενέτεινε αυτούς τους κινδύνους, με χρέη να αυξάνονται και οικονομίες να γίνονται πιο ευάλωτες.
Ωστόσο, δεν είναι όλοι οι κίνδυνοι αναπόφευκτοι. Μελέτες δείχνουν ότι η BRI μπορεί να ενισχύσει την οικονομική ολοκλήρωση αν συνοδευτεί από μεταρρυθμίσεις, όπως καλύτερη διαφάνεια και περιβαλλοντικά πρότυπα.
Συμπέρασμα και Συμβουλές
Η εμπορική επέκταση της Κίνας προσφέρει ευκαιρίες για ανάπτυξη, αλλά απαιτεί προσοχή για να αποφευχθούν κίνδυνοι όπως το χρέος και η εξάρτηση. Οι χώρες μπορούν να προστατευτούν με διαφοροποίηση εταίρων, διαφανή δάνεια και διεθνή συνεργασία (π.χ. μέσω WTO). Η Κίνα, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει εσωτερικές προκλήσεις όπως slowdown στην ανάπτυξη (4,8% το 2025), που μπορεί να περιορίσουν την επέκταση. Μια ισορροπημένη προσέγγιση μπορεί να μετατρέψει αυτούς τους κινδύνους σε ευκαιρίες για όλους.
