Σε μια δραματική στροφή που μπορεί να αλλάξει την πορεία του πολέμου, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε σήμερα ότι είναι πρόθυμος να εγκαταλείψει το πολυετές όνειρο της Ουκρανίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ, αρκεί να λάβει ισχυρές, νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και άλλους συμμάχους. «Αυτό είναι ήδη συμβιβασμός από την πλευρά μας», τόνισε ο Ζελένσκι, λίγες ώρες πριν από κρίσιμες συνομιλίες στο Βερολίνο με Αμερικανούς απεσταλμένους και Ευρωπαίους ηγέτες.
Η δήλωση έγινε σε συνομιλία με δημοσιογράφους μέσω WhatsApp, ενόψει των διαπραγματεύσεων που στοχεύουν σε μια «αξιοπρεπή ειρήνη» και εγγυήσεις ότι η Ρωσία δεν θα επιτεθεί ξανά. Ο Ζελένσκι εξήγησε: «Από την αρχή, η επιθυμία της Ουκρανίας ήταν η ένταξη στο ΝΑΤΟ – αυτές είναι πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας. Ωστόσο, ορισμένοι εταίροι από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη δεν υποστήριξαν αυτή την κατεύθυνση». Αντίθετα, πρότεινε διμερείς συμφωνίες με τις ΗΠΑ –παρόμοιες με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα– καθώς και εγγυήσεις από ευρωπαϊκές χώρες, Καναδά, Ιαπωνία και άλλους.
Μια Ιστορική Υποχώρηση – Με Κόκκινες Γραμμές
Η στάση αυτή σηματοδοτεί σημαντική αλλαγή για το Κίεβο, που έχει κατοχυρώσει συνταγματικά την πορεία προς το ΝΑΤΟ ως τον καλύτερο τρόπο αποτροπής ρωσικών επιθέσεων. Συγχρόνως, ευθυγραμμίζεται με έναν από τους βασικούς στόχους της Μόσχας, που βλέπει την επέκταση του ΝΑΤΟ ως απειλή. Ωστόσο, ο Ζελένσκι ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να δεχτεί παραχωρήσεις εδάφους. Απέρριψε αμερικανικές προτάσεις για απόσυρση ουκρανικών δυνάμεων από τμήματα του Ντονμπάς ή δημιουργία «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» εκεί, χαρακτηρίζοντάς τις «άδικες». «Στεκόμαστε όπου στεκόμαστε – αυτή είναι η δίκαιη λύση», είπε, επιμένοντας σε παγοποίηση των γραμμών frontline.
Οι συνομιλίες στο Βερολίνο, με τη συμμετοχή του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και Ευρωπαίων όπως ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, θεωρούνται κρίσιμες. Η Ευρώπη, με Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία να πρωτοστατούν, προσπαθεί να βελτιώσει τις αμερικανικές προτάσεις, προσφέροντας οικονομική στήριξη και εγγυήσεις χωρίς να θυσιάσει την ουκρανική κυριαρχία.
Πίεση από Ουάσινγκτον – Αλλά και Ενότητα από Ευρώπη
Η κίνηση του Ζελένσκι έρχεται εν μέσω έντονης πίεσης από την κυβέρνηση Τραμπ για γρήγορη συμφωνία, ιδανικά πριν τα Χριστούγεννα. Οι ΗΠΑ προωθούν ένα σχέδιο που περιλαμβάνει περιορισμούς στον ουκρανικό στρατό και μη ένταξη στο ΝΑΤΟ, ενώ η Ρωσία απαιτεί εδαφικές παραχωρήσεις. Παράλληλα, ο Ουκρανός πρόεδρος κατηγόρησε τη Μόσχα ότι παρατείνει τον πόλεμο με επιθέσεις σε υποδομές, αφήνοντας εκατοντάδες χιλιάδες χωρίς ρεύμα εν μέσω χειμώνα.
Οι εγγυήσεις που ζητά το Κίεβο πρέπει να είναι «νομικά δεσμευτικές», ίσως και εγκεκριμένες από το αμερικανικό Κογκρέσο, για να αποφευχθεί η επανάληψη του Μνημονίου της Βουδαπέστης του 1994, όπου η Ουκρανία παραιτήθηκε από πυρηνικά όπλα με αντάλλαγμα εγγυήσεις που δεν τηρήθηκαν.
Φως στο Τούνελ ή Νέα Αδιέξοδα;
Η ευελιξία του Ζελένσκι στο ΝΑΤΟ ανοίγει παράθυρο για πρόοδο, αλλά οι «κόκκινες γραμμές» σε εδάφη και εγγυήσεις δείχνουν ότι η συμφωνία δεν είναι κοντά. «Θέλουμε αξιοπρεπή ειρήνη», επανέλαβε, ενώ οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται σε ατμόσφαιρα έντασης. Η Ευρώπη δείχνει ενότητα υποστήριξης στο Κίεβο, αλλά η τελική λέξη ανήκει στην Ουάσινγκτον και τη Μόσχα. Ο πόλεμος, ο πιο φονικός στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο, κρέμεται από μια κλωστή – και οι επόμενες ώρες στο Βερολίνο μπορεί να καθορίσουν το μέλλον.