Νέα λεκτική αντιπαράθεση ξέσπασε ανάμεσα στη Μόσχα και τις Βρυξέλλες, με την επίσημη εκπρόσωπο του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, να κατηγορεί ευθέως την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για ψευδείς δηλώσεις σχετικά με τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης.
Τι είπε η Ζαχάροβα
Σε δηλώσεις της προς δημοσιογράφους, η Ζαχάροβα χαρακτήρισε τη φον ντερ Λάιεν «άριστη ψεύτρα», απαντώντας σε πρόσφατες τοποθετήσεις της Ευρωπαίας αξιωματούχου περί δήθεν διακοπής της ρωσικής παροχής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. «Η Ρωσία ποτέ δεν έχει κόψει το αέριο στην Ευρώπη», ισχυρίστηκε η Ρωσίδα εκπρόσωπος, προσθέτοντας πως «κάθε πολίτης της ΕΕ θα μπορούσε να την μηνύσει για αυτό το ψέμα και θα κέρδιζε». Η Ζαχάροβα υποστήριξε ότι τα ενεργειακά προβλήματα της Ευρώπης είναι αποτέλεσμα των δικών της κυρώσεων εναντίον της Μόσχας, σχολιάζοντας ειρωνικά ότι, όταν τα κλιματιστικά στα κεντρικά γραφεία των Βρυξελλών λειτουργούν πλέον μόνο για τη φον ντερ Λάιεν λόγω περιοριστικών μέτρων εξοικονόμησης, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι «βρίσκουν εύκολα μια ακόμη ψεύτικη αφήγηση για την κακιά Ρωσία».
Τι πραγματικά ισχύει για το ρωσικό αέριο
Το ζήτημα του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης είναι πολυεπίπεδο. Είναι γεγονός ότι μεγάλο μέρος της μείωσης των ρωσικών εισαγωγών αερίου προήλθε από ενεργειακή στρατηγική της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης —όχι από μονομερή διακοπή εκ μέρους της Μόσχας. Η ΕΕ έχει μειώσει σταδιακά την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο από περίπου 45% το 2022 σε γύρω στο 13% σήμερα, στο πλαίσιο του προγράμματος REPowerEU, ενώ έχει προγραμματίσει πλήρη διακοπή των εισαγωγών υγροποιημένου αερίου (LNG) έως τα τέλη του 2026 και μέσω αγωγού έως τον Σεπτέμβριο του 2027.
Ωστόσο, δεν είναι απόλυτα ακριβές ότι η Ρωσία «ποτέ δεν έκοψε» το αέριο. Το 2022, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η ρωσική Gazprom μείωσε δραστικά ή διέκοψε εντελώς τις παροχές μέσω βασικών αγωγών —όπως ο Nord Stream 1— προς πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μια κίνηση που οι Βρυξέλλες χαρακτήρισαν τότε ως «εργαλειοποίηση» της ενέργειας εκ μέρους της Μόσχας. Έκτοτε, η κατάσταση έχει εξελιχθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση: είναι πλέον η Ευρώπη που επιδιώκει ενεργά την πλήρη απεξάρτηση, ενώ ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει δηλώσει τους τελευταίους μήνες πως η Μόσχα εξετάζει το ενδεχόμενο να σταματήσει η ίδια τις προμήθειες προς την Ευρώπη πρόωρα, αναζητώντας εναλλακτικές αγορές διάθεσης.
Το ενεργειακό παρασκήνιο
Οι δηλώσεις της φον ντερ Λάιεν για τη ρωσική ενέργεια εντάσσονται σε ευρύτερο πλαίσιο πίεσης προς τα κράτη-μέλη να μην υποχωρήσουν στη στρατηγική απεξάρτησης, ιδίως μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν νωρίτερα φέτος, όταν οι τιμές φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά περίπου 50% μέσα σε λίγες ημέρες. Η Πρόεδρος της Κομισιόν έχει χαρακτηρίσει «στρατηγικό σφάλμα» οποιαδήποτε επιστροφή σε ρωσικά ορυκτά καύσιμα, προτείνοντας αντ’ αυτού ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών, πυρηνικής ενέργειας και κρατικών ενισχύσεων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Σχόλιο πλαισίου
Η αντιπαράθεση αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη προπαγανδιστική μάχη ανάμεσα σε Μόσχα και Βρυξέλλες γύρω από την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης. Ενώ οι κατηγορίες της Ζαχάροβα περί «ψεύδους» αποτελούν αποκλειστικά ρωσική εκτίμηση χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι και οι δύο πλευρές έχουν λόγους να παρουσιάζουν τη μείωση των ρωσικών εξαγωγών αερίου προς όφελός τους: η Μόσχα ως απόδειξη ότι δεν φέρει ευθύνη για την ενεργειακή κρίση της Ευρώπης, και οι Βρυξέλλες ως επιτυχία της στρατηγικής ενεργειακής ανεξαρτησίας τους από τη Ρωσία.