Σε μια ιστορική επίσκεψη που σηματοδοτεί το πρώτο ταξίδι του εκτός Ιταλίας ως Ποντίφικας, ο Πάπας Λέων XIV έφτασε χθες, Πέμπτη 27 Νοεμβρίου 2025, στην Άγκυρα, όπου έγινε δεκτός από τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τιμές που θύμιζαν παρελάσεις εποχής. Η τετραήμερη παραμονή του στην Τουρκία –πριν συνεχίσει για τον Λίβανο– έρχεται σε μια εποχή παγκόσμιων κρίσεων, με τον Αμερικανό Πάπα να τονίζει την ανάγκη για ειρήνη και ενότητα, ενώ ο Ερντογάν βλέπει στην άφιξη αυτή ευκαιρία να λάμψει η εικόνα της χώρας του ως “γέφυρας πολιτισμών”. Ωστόσο, πίσω από τις φαντασμαγορικές τελετές, παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα για την πραγματική ελευθερία θρησκευτικής έκφρασης στην Τουρκία, όπου οι χριστιανικές κοινότητες αντιμετωπίζουν καθημερινές προκλήσεις.
Η άφιξη του Πάπα Λέοντος XIV, του πρώτου Αμερικανού Ποντίφικα μετά την εκλογή του τον Μάιο, ξεκίνησε με μια σεμνή χειρονομία: Την επίσκεψη στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας. Εκεί, ο Πάπας κατέθεσε στεφάνι και έγραψε στο Βιβλίο Τιμής: “Ευχαριστώ τον Θεό που μου δίνεται η ευκαιρία να επισκεφτώ την Τουρκία και εύχομαι σε αυτή τη χώρα και τον λαό της αφθονία ειρήνης και ευημερίας”. Στη συνέχεια, στο Προεδρικό Μέγαρο, ο Ερντογάν τον υποδέχθηκε με 21 κανονιοβολισμούς, εθνικούς ύμνους και ιππική συνοδεία –μια σκηνή που θύμιζε περισσότερο στρατιωτική παρέλαση παρά θρησκευτική συνάντηση.
Κατά τη συνέντευξη Τύπου στο Προεδρικό Συγκρότημα, ο Ερντογάν χαρακτήρισε την επίσκεψη “πολύ σημαντικό βήμα που ενισχύει το κοινό μας έδαφος” εν μέσω “αυξανόμενης περιφερειακής αστάθειας και παγκόσμιων εντάσεων”. Επεσήμανε ότι τα μηνύματα που θα εκπονηθούν από την Τουρκία μαζί με τον Πάπα “θα φτάσουν τόσο στον τουρκο-ισλαμικό κόσμο όσο και στον χριστιανικό, ενισχύοντας την ελπίδα για παγκόσμια ειρήνη”. Ο Τούρκος Πρόεδρος τόνισε την ιστορική συμβίωση θρησκειών στην χώρα του, αναφέροντας ότι “τεμένη, εκκλησίες και συναγωγές στέκονται πλάι-πλάι”, και υπερηφανεύτηκε για την αποκατάσταση σχεδόν 100 χριστιανικών μνημείων από το 2002, όταν ανέλαβε η κυβέρνησή του, με πέντε ακόμα να επαναλειτουργούν φέτος. “Κάθε πολίτης μας, ανεξαρτήτως γλώσσας, θρησκείας, αίρεσης ή εθνικότητας, είναι πολίτης πρώτης κατηγορίας”, δήλωσε, προβάλλοντας μια εικόνα ισότητας και ανοχής.
Από την πλευρά του, ο Πάπας Λέων XIV, μόλις επτά μήνες στην εξουσία, εστίασε σε ένα μήνυμα ειρήνης και ενότητας, προειδοποιώντας για “υψηλό επίπεδο συγκρούσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, τροφοδοτούμενο από στρατηγικές οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος”. Χρησιμοποιώντας την έκφραση του προκατόχου του Πάπα Φραγκίσκου, μίλησε για “τρίτο παγκόσμιο πόλεμο σε κομμάτια” που “κινδυνεύει το μέλλον της ανθρωπότητας”, καλώντας την Τουρκία να γίνει “δύναμη σταθερότητας και διαλόγου” –ιδίως στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία και τη Γάζα, όπου η Άγκυρα έχει φιλοξενήσει γύρους συνομιλιών. Σε ομιλία του στη Εθνική Βιβλιοθήκη της Άγκυρας, απηύθυνε έκκληση για “συμπόνια μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών χωρών, πίστεων και οικονομικών υποβαθμών”, ενώ τόνισε την ανάγκη για μεγαλύτερη pluralism στην Τουρκία.
Η επίσκεψη, που γιορτάζει τα 1.700 χρόνια από την Α’ Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας (στη σημερινή Ιζνίκ), έχει έντονο οικουμενικό χαρακτήρα. Ο Πάπας θα συναντήσει τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο Α’ στην Κωνσταντινούπολη και θα προσευχηθεί στο Τζαμί του Σουλτάνου Αχμέτ, ενώ θα επισκεφθεί αρχαία χριστιανικά μνημεία. Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, δώρισε στον Πάπα ένα κεραμικό πλακίδιο με αναπαράσταση φρέσκου του Ιησού ως “Καλού Ποιμένα” από νεκρόπολη της Ιζνίκ –ένα σπάνιο εύρημα του 3ου αιώνα, το καλύτερα διατηρημένο εκτός Ιταλίας. Και οι δύο ηγέτες καταδίκασαν τις ισραηλινές ενέργειες στη Γάζα, βλέποντας στην επίσκεψη ευκαιρία για κοινό μέτωπο κατά της “πολωτικοποίησης”.
Παρά τις εγκωμιαστικές δηλώσεις, η πραγματικότητα στην Τουρκία είναι πιο σύνθετη. Οι χριστιανικές κοινότητες, που αριθμούν μόλις 36.000 Καθολικούς σε μια χώρα 85 εκατομμυρίων, αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην ελευθερία λατρείας και εκπαίδευσης, ενώ η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί το 2020 από τον Ερντογάν πυροδότησε διεθνείς αντιδράσεις. Μετά την αναγνώριση της Αρμενικής Γενοκτονίας από τον Πάπα Φραγκίσκο το 2015, η Τουρκία είχε αποσύρει τον πρέσβη της από το Βατικανό. Επιπλέον, σε μια χώρα που κατατάσσεται χαμηλά στους δείκτες ελευθερίας του Τύπου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η επίσκεψη εγείρει ερωτήματα: Μπορεί ο διάλογος να φέρει πραγματικές αλλαγές, ή είναι απλώς διπλωματικό “χρώμα” για τον Ερντογάν εν μέσω εσωτερικών πιέσεων;
Ο Πάπας Λέων, μιλώντας στους δημοσιογράφους στο παπικό αεροπλάνο, δήλωσε ότι ελπίζει το ταξίδι να “κυρήξει πόσο σημαντική είναι η ειρήνη σε όλο τον κόσμο” και να “προκαλέσει όλους να έρθουν μαζί για μεγαλύτερη ενότητα και αρμονία”. Σήμερα, Παρασκευή, ο Πάπας μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη για συναντήσεις με την τοπική Καθολική κοινότητα και Ορθόδοξους ηγέτες, ενώ αύριο θα τελέσει Θεία Λειτουργία στο Στάδιο Volkswagen. Η Τουρκία, γη του Αποστόλου Παύλου και σταυροδρόμι πρώιμου Χριστιανισμού, φιλοξενεί για μια φορά ακόμα έναν Πάπα –τον πέμπτο από το 1979– σε μια επίσκεψη που, πέρα από τα σύμβολα, υπενθυμίζει ότι η ειρήνη ξεκινά από την ισότητα και τον σεβασμό. Θα ακούσει άραγε η Άγκυρα αυτή την κλήση, ή θα μείνει στα λόγια; Το ταξίδι συνεχίζεται, και ο κόσμος παρακολουθεί.
