Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Κολωνίας φέρνει στο φως έναν πιθανό μοριακό κρίκο ανάμεσα στη γήρανση και στην εμφάνιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών. Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Aging, επικεντρώθηκε σε μια πρωτεΐνη ονόματι EPS8, η οποία φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στο πώς το πέρασμα του χρόνου καθιστά τον εγκέφαλο πιο ευάλωτο σε ασθένειες όπως το ALS (αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση) και η νόσος του Χάντινγκτον.
Το πείραμα και τα ευρήματα
Η ερευνητική ομάδα, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή David Vilchez στο CECAD Cluster of Excellence for Aging Research, χρησιμοποίησε ως πειραματικό μοντέλο τον μικροσκοπικό σκώληκα Caenorhabditis elegans, έναν οργανισμό που χρησιμοποιείται ευρέως στη μελέτη της γήρανσης λόγω του απλού αλλά καλά χαρτογραφημένου νευρικού του συστήματος.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα επίπεδα της πρωτεΐνης EPS8 αυξάνονται φυσιολογικά με την πάροδο της ηλικίας. Αυτή η συσσώρευση ενεργοποιεί συγκεκριμένα μονοπάτια σηματοδότησης στο κύτταρο, τα οποία με τη σειρά τους ενθαρρύνουν τοξικές πρωτεΐνες να συσσωματώνονται μεταξύ τους — ένα φαινόμενο που θεωρείται χαρακτηριστικό γνώρισμα νόσων όπως το ALS και το Χάντινγκτον. Αυτά τα συσσωματώματα προκαλούν βλάβη στους νευρώνες και τελικά συντομεύουν το προσδόκιμο ζωής του οργανισμού.
Η ελπιδοφόρα ανατροπή
Το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης είναι ότι όταν οι ερευνητές μείωσαν τεχνητά τη δραστηριότητα της EPS8, το φαινόμενο αναστράφηκε: η συσσωμάτωση των τοξικών πρωτεϊνών περιορίστηκε σημαντικά και η λειτουργία των νευρώνων διατηρήθηκε σε πολύ καλύτερο βαθμό. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώθηκε όχι μόνο σε μοντέλα σκώληκα, αλλά και σε ανθρώπινα κύτταρα, ενισχύοντας την πιθανότητα ο μηχανισμός να ισχύει και για τον άνθρωπο.
Παράλληλα, η ομάδα εντόπισε ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο του παζλ: το ένζυμο USP4, το οποίο φαίνεται να ρυθμίζει τα επίπεδα της EPS8. Μειώνοντας τη δράση του USP4, οι ερευνητές κατάφεραν να εμποδίσουν τη συσσώρευση EPS8, με αποτέλεσμα να παρατείνεται η διάρκεια ζωής και να περιορίζονται οι αλλαγές που σχετίζονται με τη νόσο.
Γιατί έχει σημασία η ανακάλυψη
Όπως τόνισε η κύρια συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Seda Koyuncu, αν και η ηλικία θεωρείται εδώ και χρόνια ο σημαντικότερος κοινός παράγοντας κινδύνου για διαφορετικές νευροεκφυλιστικές παθήσεις, ο ακριβής μηχανισμός μέσω του οποίου η γήρανση συνδέεται με αυτές τις ασθένειες παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστος.
Η ανακάλυψη του μονοπατιού EPS8/RAC ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών στρατηγικών, καθώς η EPS8 και οι ρυθμιστές της —όπως το USP4— αναδεικνύονται ως πιθανοί στόχοι για μελλοντικά φάρμακα που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να προλάβουν την εμφάνιση νευροεκφυλιστικών νόσων.
Τι πρέπει να θυμάστε
- Η πρωτεΐνη EPS8 συσσωρεύεται φυσιολογικά με τη γήρανση
- Η αύξησή της πυροδοτεί συσσωμάτωση τοξικών πρωτεϊνών στους νευρώνες
- Η μείωση της δραστηριότητάς της προστάτεψε τη λειτουργία των νευρώνων σε πειραματικά μοντέλα
- Το εύρημα επιβεβαιώθηκε και σε ανθρώπινα κύτταρα, όχι μόνο σε σκώληκες
- Η μελέτη ανοίγει προοπτικές για νέες θεραπείες κατά του ALS και της νόσου του Χάντινγκτον
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο, βασικό ερευνητικό στάδιο και τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι υπάρχει ήδη διαθέσιμη θεραπεία. Ωστόσο, αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την κατανόηση του γιατί ο χρόνος «ανοίγει την πόρτα» σε ασθένειες που μέχρι σήμερα παραμένουν χωρίς ίαση.