Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε κομβικό σημείο μεταρρύθμισης. Με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση τον Μάιο 2026 και αναμένεται να ψηφιστεί σύντομα, εισάγονται ριζικές αλλαγές στο εκλογικό σύστημα και τη λειτουργία των Δήμων και Περιφερειών. Ωστόσο, πίσω από τις εμφανείς καινοτομίες κρύβονται αρκετές αγνοημένες παράμετροι που μπορεί να επηρεάσουν καθοριστικά την αποτελεσματικότητα της τοπικής διακυβέρνησης τα επόμενα χρόνια.
Τέλος στον β’ γύρο: Μια αλλαγή με «παγίδες»;
Μία από τις πιο συζητημένες ρυθμίσεις είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Από το 2028, δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 42% + 1. Αν δεν επιτευχθεί, θα προσμετρώνται ψήφοι σε δεύτερο συνδυασμό.
Η αγνοημένη παράμετρος:
Αυτή η αλλαγή ευνοεί τους μεγάλους συνδυασμούς και μπορεί να οδηγήσει σε «εργαστηριακές» συμμαχίες πριν τις κάλπες, μειώνοντας την πραγματική αντιπροσωπευτικότητα. Σε μικρούς Δήμους, όπου η αποχή είναι ήδη υψηλή, ένας δήμαρχος μπορεί να εκλεγεί με ποσοστό μικρότερο του 30% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, δημιουργώντας ζήτημα νομιμοποίησης.
Ηλεκτρονική ψηφοφορία και ψηφιακό χάσμα
Η εισαγωγή ηλεκτρονικής ψήφου ακούγεται μοντέρνα και ελκυστική. Όμως η αγνοημένη παράμετρος είναι η ψηφιακή ανισότητα: μεγάλο ποσοστό ηλικιωμένων και πολιτών σε απομακρυσμένες περιοχές δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε τεχνολογία ή δεν την εμπιστεύονται. Χωρίς ουσιαστική εκπαίδευση και εφεδρικά συστήματα, υπάρχει κίνδυνος αποκλεισμού χιλιάδων πολιτών.
Αρμοδιότητες, οικονομική αυτοτέλεια και «κρυμμένα» προβλήματα
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να ξεκαθαρίσει τις αρμοδιότητες μεταξύ κεντρικού κράτους, Περιφερειών και Δήμων – μια χρόνια εκκρεμότητα. Παράλληλα, εισάγει εργαλεία όπως το «Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης» (το νέο «δημοτικό ΕΝΦΙΑ»).
Οι αγνοημένες παράμετροι εδώ είναι δύο:
- Η υποστελέχωση των υπηρεσιών των Δήμων (χιλιάδες κενές θέσεις) καθιστά δύσκολη την απορρόφηση νέων αρμοδιοτήτων.
- Η οικονομική εξάρτηση από κεντρικούς πόρους παραμένει μεγάλη. Χωρίς πραγματική δημοσιονομική αυτοτέλεια, οι Δήμοι θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως «παραρτήματα» της κεντρικής εξουσίας.
Τι πρέπει να προσέξουμε από εδώ και πέρα
Οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές (2028) θα διεξαχθούν σε ένα εντελώς νέο τοπίο. Για να μην μείνουν οι αλλαγές μόνο στα χαρτιά, χρειάζεται:
- Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών (δημοψηφίσματα, τοπικές συνελεύσεις).
- Διαφάνεια στην οικονομική διαχείριση.
- Στήριξη της καθημερινότητας (καθαριότητα, συγκοινωνίες, κοινωνικές υπηρεσίες) που είναι το «μέτρο» για τον πολίτη.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι απλώς ένας μηχανισμός εκλογών. Είναι το επίπεδο εξουσίας που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής μας. Αν οι «αγνοημένες παράμετροι» —από την αποχή και την ψηφιακή ανισότητα μέχρι την υποστελέχωση— δεν αντιμετωπιστούν, οι πιο φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να μείνουν ημιτελείς.
Η συζήτηση είναι ανοιχτή. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο να αλλάξει ο νόμος, αλλά να αλλάξει και η σχέση εμπιστοσύνης με τον πολίτη.