Διδάσκουν, ερευνούν και αναλαμβάνουν ακαδημαϊκή ευθύνη. Γιατί η εξέλιξή τους περιμένει; Η ένταξη των προσοντούχων ΕΕΠ και ΕΔΙΠ στο ΔΕΠ, ύστερα από ακαδημαϊκή κρίση, μπορεί να ενισχύσει τα δημόσια πανεπιστήμια και να κρατήσει ανοικτές τις νέες προκηρύξεις.
Περίπου 1.700 σχόλια για ένα μόνο άρθρο ενός νομοσχεδίου με 165 άρθρα. Ήδη στις 17 Νοεμβρίου, δύο ημέρες πριν κλείσει η διαβούλευση, το άρθρο 85 είχε ξεπεράσει τα 1.500 σχόλια και συγκέντρωνε σχεδόν τις μισές παρεμβάσεις. Για μέτρο σύγκρισης, το 2024 ολόκληρο το πολυνομοσχέδιο των 205 άρθρων για τα δημόσια πανεπιστήμια και τα παραρτήματα ξένων ΑΕΙ είχε συγκεντρώσει 1.506 σχόλια. Η Ομοσπονδία Συλλόγων Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού χαρακτήρισε την κινητοποίηση πρωτοφανή. Η έκτασή της δίνει στο υπουργείο έναν επιπλέον λόγο να εξετάσει επί της ουσίας το αίτημα πριν καταθέσει το νομοσχέδιο στη Βουλή.
Ακαδημαϊκή ευθύνη με προοπτική εξέλιξης
Το άρθρο 85 προβλέπει ότι μέλη του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού (ΕΕΠ) και του Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (ΕΔΙΠ), με διδακτορικό και συναφή ερευνητική δραστηριότητα, μπορούν να συμμετέχουν σε τριμελείς συμβουλευτικές επιτροπές διδακτορικών διατριβών. Ήδη το άρθρο 164 του ν. 4957/2022 επιτρέπει να ανατίθεται σε μέλη ΕΔΙΠ με διδακτορικό αυτοδύναμη διδασκαλία και επίβλεψη προπτυχιακών και μεταπτυχιακών εργασιών. Όταν ένα Τμήμα εμπιστεύεται σε έναν επιστήμονα τέτοιες ευθύνες, έχει κάθε λόγο να μπορεί να κρίνει αν το συνολικό έργο του ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις μιας θέσης Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ).
Η Βουλή μπορεί να θεσπίσει δικαίωμα ατομικής κρίσης για ένταξη στη βαθμίδα του Επίκουρου Καθηγητή, με τα ουσιαστικά κριτήρια της βαθμίδας, εξωτερικούς εκλέκτορες, δημοσιότητα μέσω ΑΠΕΛΛΑ και αιτιολογημένη απόφαση. Η Συνέλευση του Τμήματος μπορεί να τεκμηριώνει την ακαδημαϊκή ανάγκη και το εκλεκτορικό σώμα να αξιολογεί τη συνάφεια, τη διδασκαλία και την ποιότητα του ερευνητικού έργου κάθε υποψηφίου. Η επαναφορά της βαθμίδας του Λέκτορα, την οποία έχει ζητήσει η Σύνοδος Πρυτάνεων, προσφέρει δεύτερη διαδρομή. Όσοι ενταχθούν σε αυτή θα μπορούν να διεκδικήσουν εξέλιξη σε Επίκουρο ύστερα από νέα κρίση. Ο ν. 2517/1997 είχε ήδη προβλέψει ειδική διαδρομή προς τη βαθμίδα του Λέκτορα για συγκεκριμένες κατηγορίες προσωπικού.
Τα Τμήματα κερδίζουν θέσεις σήμερα και μετά την αφυπηρέτηση
Η ένταξη μπορεί να γίνει με μετατροπή της ήδη κατειλημμένης θέσης. Έτσι, ένα μέλος ΕΕΠ ή ΕΔΙΠ που κρίνεται θετικά θα μπορεί να εξελιχθεί στο Τμήμα του χωρίς να χρειάζεται να διεκδικήσει μία από τις νέες θέσεις ΔΕΠ. Οι νέες προκηρύξεις θα συνεχίσουν να υπηρετούν τον ακαδημαϊκό σχεδιασμό των Τμημάτων και να προσφέρουν ευκαιρίες σε νέους επιστήμονες. Ειδικά για τη βαθμίδα του Λέκτορα, η μετατροπή μπορεί να σχεδιαστεί χωρίς πρόσθετη μισθολογική δαπάνη κατά την ένταξη, με ρητή διατήρηση των υφιστάμενων αποδοχών και αντίστοιχη τεκμηρίωση στη δημοσιονομική έκθεση.
Η διάταξη μπορεί να προβλέψει και τι θα συμβεί όταν ο κάτοχος αφυπηρετήσει. Η προσωποπαγής θέση μπορεί τότε να μετατρέπεται σε οργανική θέση ΔΕΠ του Τμήματος, με την αντίστοιχη πίστωση, ώστε να επαναπροκηρύσσεται ανοικτά. Αυτό απαιτεί ρητή νομοθετική πρόβλεψη. Με αυτήν, το πανεπιστήμιο αξιοποιεί σήμερα έναν επιστήμονα που γνωρίζει το πρόγραμμα σπουδών, τα εργαστήρια και τις ανάγκες των φοιτητών του και αποκτά αύριο μια θέση που μπορεί να προκηρύξει στο γνωστικό αντικείμενο που χρειάζεται.
Ένας ακαδημαϊκός ρόλος αναγνωρίσιμος και εκτός Ελλάδας
Η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης κατέγραψε 2.048 μέλη ΕΔΙΠ και 283 μέλη ΕΕΠ το ακαδημαϊκό έτος 2023–24. Οι τίτλοι των δύο κατηγοριών έχουν περιγραφικές αγγλικές αποδόσεις, χωρίς ενιαίο, άμεσα αναγνωρίσιμο ισοδύναμο στον ευρωπαϊκό ακαδημαϊκό χώρο. Στην υποβολή μιας εργασίας σε διεθνές περιοδικό, σε ένα βιογραφικό ή σε μια πρόταση ερευνητικής συνεργασίας, η μετάφραση του τίτλου μπορεί να αφήνει ασαφές τι διδάσκει, τι επιβλέπει και ποια ευθύνη αναλαμβάνει ο επιστήμονας. Μια αναγνωρίσιμη βαθμίδα, αποκτημένη ύστερα από ακαδημαϊκή κρίση, διευκολύνει αυτή την επικοινωνία. Η σύσταση του Συμβουλίου της ΕΕ του 2024 στηρίζει την αναγνώριση της διδασκαλίας και τη δυνατότητα μετάβασης μεταξύ διαφορετικών ακαδημαϊκών ρόλων.
Το άρθρο 61 του ν. 4622/2019 ορίζει ότι το υπουργείο ομαδοποιεί τις προτάσεις της διαβούλευσης και τεκμηριώνει στην έκθεση που συνοδεύει το νομοσχέδιο ποιες ενσωμάτωσε και ποιες άφησε εκτός. Στο άρθρο 85, τα σχόλια έφεραν στην επιφάνεια ένα αίτημα που μπορεί να αποτυπωθεί σε συγκεκριμένη διάταξη. Η καλύτερη απάντηση του υπουργείου θα ήταν να δώσει στους προσοντούχους ΕΕΠ και ΕΔΙΠ τη δυνατότητα να κριθούν, να διατηρήσει τις νέες ανοικτές προκηρύξεις και να εξασφαλίσει ότι οι θέσεις που μετατρέπονται θα μπορούν να μείνουν στα Τμήματα μετά την αφυπηρέτηση.
