Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φρόντισε να ενημερώσει τον κόσμο ότι μίλησε δύο φορές μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες με τον Ντόναλντ Τραμπ, σε συνομιλίες που αφορούσαν τις διμερείς σχέσεις, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ένταση στη Μέση Ανατολή και τη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών στην Άγκυρα.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης λεπτομέρεια: όλα όσα γνωρίζουμε για το περιεχόμενο των συνομιλιών προέρχονται από τις ανακοινώσεις της Διεύθυνσης Επικοινωνιών της τουρκικής προεδρίας. Πρόκειται, επομένως, για την επίσημη εκδοχή της Άγκυρας και όχι για ανεξάρτητη επιβεβαίωση όλων των θεμάτων που συζητήθηκαν.
Το πρώτο τηλεφώνημα: Η Τουρκία ως «διαμεσολαβητής»
Στην πρώτη συνομιλία, την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου, ο Ερντογάν είπε στον Τραμπ, σύμφωνα με την ανακοίνωση της τουρκικής προεδρίας, ότι η Τουρκία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και στην Υεμένη.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, την οποία υπέγραψαν η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η συμφωνία προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι επιδιώκει διπλωματική λύση στις περιφερειακές εντάσεις.
Για την Ουκρανία, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε έτοιμος να στηρίξει την αναβίωση της διπλωματικής διαδικασίας μεταξύ Μόσχας και Κιέβου. Η Άγκυρα επιχειρεί έτσι να εμφανιστεί ως σημαντικός διπλωματικός παράγοντας σε πολλαπλά μέτωπα, από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ουκρανία.
Σύμφωνα με το Turkish Minute, νωρίτερα μέσα στον Οκτώβριο ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι ενδέχεται να ζητήσει από την Τουρκία να παρέμβει εναντίον των Χούθι, εκτιμώντας ότι ο Ερντογάν θα συμφωνούσε. Ωστόσο, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν είχε διευκρινίσει ότι η συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν έχει αμυντικό χαρακτήρα και δεν συνιστά δέσμευση για επιθετική στρατιωτική επέμβαση στην Υεμένη.
Το δεύτερο τηλεφώνημα: Ο Τραμπ στο «οικογενειακό» δείπνο
Την επομένη, στις 29 Οκτωβρίου, ο Τραμπ τηλεφώνησε ξανά στον Ερντογάν, ενώ εκείνος παρέθετε δείπνο σε ξένους ηγέτες με αφορμή την εθνική επέτειο της Τουρκίας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ευχήθηκε επιτυχία στη σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, ενώ ο Ερντογάν μετέφερε τους χαιρετισμούς των ηγετών που συμμετείχαν στο δείπνο. Σύμφωνα με την τουρκική ανακοίνωση, ο Τούρκος πρόεδρος ανέφερε επίσης ότι στη σύνοδο θα ληφθούν αποφάσεις για την περαιτέρω ενίσχυση του Οργανισμού.
Η τουρκική προεδρία περιέγραψε τον Οργανισμό ως σημαντικό παράγοντα σταθερότητας και ασφάλειας στην Κεντρική Ασία, επικαλούμενη πληθυσμό άνω των 200 εκατομμυρίων ανθρώπων. Ωστόσο, ο αριθμός αυτός δεν επιβεβαιώνεται από όλες τις διαθέσιμες δημογραφικές καταγραφές. Οικονομική επισκόπηση του ίδιου του Οργανισμού για το 2026 αναφέρει συνδυασμένο πληθυσμό 178,8 εκατομμυρίων για τα κράτη-μέλη και τους παρατηρητές.
Η χρονική στιγμή έχει τη δική της σημασία. Η Άγκυρα προβάλλει την επικοινωνία του Αμερικανού προέδρου ως ένδειξη διεθνούς κύρους για τη σύνοδο που φιλοξενεί. Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι ο Τραμπ είχε ήδη ευχηθεί επιτυχία στη διοργάνωση κατά την πρώτη τηλεφωνική επικοινωνία, στις 28 Οκτωβρίου.
Η σύνοδος: Γενίτσαροι, «Τουρκικός Αιώνας» και κατεχόμενα
Η 13η Σύνοδος του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών πραγματοποιείται στην Άγκυρα στις 29 και 30 Οκτωβρίου, με σύνθημα «Τουρκικός Αιώνας: Ενότητα στη γλώσσα, τη σκέψη και τη δράση».
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της Daily Sabah και του Anadolu, οι ηγέτες υποδέχθηκαν με τελετή κατά την οποία υψώθηκαν σημαίες 16 ιστορικών τουρκικών κρατών, ενώ στρατιώτες φορούσαν παραδοσιακές στολές γενιτσάρων. Πρόκειται για συμβολισμούς που επιλέγει η τουρκική πλευρά, εντάσσοντάς τους στην προσπάθεια ανάδειξης της κοινής ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας των τουρκόφωνων κρατών.
Το πιο κρίσιμο σημείο για την Ελλάδα και την Κύπρο είναι η συμμετοχή του Τουφάν Ερχιουρμάν, ο οποίος εμφανίστηκε στη σύνοδο ως εκπρόσωπος της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».
Το καθεστώς των κατεχομένων συμμετέχει στον Οργανισμό με ιδιότητα παρατηρητή από τον Νοέμβριο του 2022, όταν έγινε δεκτό στη σύνοδο της Σαμαρκάνδης. Επομένως, η παρουσία του Ερχιουρμάν στην Άγκυρα δεν αποτελεί νέα απόφαση ένταξης ή αναβάθμισης του καθεστώτος, αλλά συνέχεια μιας ήδη υφιστάμενης συμμετοχής.
Ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών έχει πέντε κράτη-μέλη: την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν. Ως κράτη-παρατηρητές συμμετέχουν η Ουγγαρία, το Τουρκμενιστάν και η αποκαλούμενη «ΤΔΒΚ». Παρατηρητής είναι επίσης ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας (ECO), ο οποίος αποτελεί διεθνή οργανισμό και όχι κράτος.
Η λεγόμενη «ΤΔΒΚ» είναι το αυτοανακηρυχθέν καθεστώς στα κατεχόμενα της Κύπρου, το οποίο αναγνωρίζεται μόνο από την Τουρκία. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το ψήφισμα 541 του 1983, χαρακτήρισε νομικά άκυρη τη μονομερή ανακήρυξή του και κάλεσε τα κράτη να μην το αναγνωρίσουν.
Η παρουσία του Τουφάν Ερχιουρμάν στη σύνοδο και στην επίσημη φωτογραφία των ηγετών αποτελεί πολιτικό μήνυμα της Άγκυρας, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή προβολή του ψευδοκράτους μέσα από περιφερειακούς οργανισμούς.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, καμία ένδειξη ότι ο Τραμπ αναφέρθηκε ειδικά στην Κύπρο ή στη συμμετοχή του Ερχιουρμάν όταν ευχήθηκε επιτυχία στη σύνοδο. Η τουρκική πλευρά αξιοποιεί επικοινωνιακά τη συνολική εικόνα της διοργάνωσης και την παρουσία του Αμερικανού προέδρου στην τηλεφωνική επικοινωνία.
Τι λείπει από την εικόνα
Από τις ανακοινώσεις της Άγκυρας δεν προκύπτει τι ακριβώς είπε ο Αμερικανός πρόεδρος για τα επιμέρους ζητήματα που συζητήθηκαν, ούτε ποιο θέμα κυριάρχησε στις συνομιλίες.
Όπως επισημαίνει και ανάλυση του The Levant Files για την πρώτη επικοινωνία, η επίσημη τουρκική ανακοίνωση δεν αποσαφηνίζει ποιο ζήτημα κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της συνομιλίας.
Μέχρι να υπάρξει αναλυτικότερη αμερικανική ενημέρωση, η εικόνα της ιδιαίτερης σχέσης Τραμπ – Ερντογάν παραμένει σε μεγάλο βαθμό βασισμένη στην επικοινωνιακή παρουσίαση της τουρκικής προεδρίας.
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στα δύο τηλεφωνήματα. Βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αξιοποιεί τις διεθνείς επαφές της και τις περιφερειακές διοργανώσεις για να προβάλλει τις πολιτικές της επιδιώξεις, συμπεριλαμβανομένης της αναβάθμισης της διεθνούς παρουσίας του ψευδοκράτους.