Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι ονειρεύονται κάθε βράδυ — αυτό επιβεβαιώνεται σταθερά από την επιστήμη του ύπνου. Ωστόσο, μόνο κάποιοι ξυπνούν με ζωντανές αναμνήσεις των ονείρων τους, ενώ άλλοι δεν θυμούνται τίποτα, σχεδόν ποτέ. Τι εξηγεί αυτή τη διαφορά;
Το «κενό» δεν σημαίνει ότι δεν ονειρεύεσαι
Σύμφωνα με ειδικούς στην ψυχιατρική και την ιατρική ύπνου, όλοι οι άνθρωποι ονειρεύονται, ανεξάρτητα από το αν το θυμούνται ή όχι· η λειτουργία αυτή θεωρείται βασική για τον εγκέφαλο και απαντάται στα περισσότερα είδη. Μια παλαιότερη έρευνα του 2015 βρήκε μάλιστα ότι περίπου 1 στους 250 ανθρώπους δηλώνει πως δεν θυμάται ποτέ κανένα όνειρο σε όλη του τη ζωή.
Τι δείχνει μια πρόσφατη μελέτη
Μια νεότερη έρευνα από το IMT School for Advanced Studies Lucca, δημοσιευμένη στο περιοδικό Communications Psychology, εξέτασε 217 υγιείς ενήλικες που κατέγραφαν καθημερινά για 15 ημέρες αν θυμούνταν όνειρα, ενώ παράλληλα καταγραφόταν η εγκεφαλική τους δραστηριότητα μέσω φορητού EEG. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ικανότητα ανάκλησης ονείρων επηρεάζεται κυρίως από τρεις παράγοντες:
- Τη στάση απέναντι στα όνειρα — όσοι εκτιμούν τα όνειρά τους τα θυμούνται πιο εύκολα.
- Την τάση για ονειροπόληση (mind wandering) — άνθρωποι που συχνά χάνονται στις σκέψεις τους έχουν καλύτερη ανάκληση.
- Τα χαρακτηριστικά του ύπνου τους — περισσότερος ελαφρύς ύπνος και συχνότερα ξυπνήματα αυξάνουν την πιθανότητα να «πιάσουμε» ένα όνειρο πριν σβήσει.
Ο ρόλος του εγκεφάλου
Ο νευροεπιστήμονας Raphael Vallat (UC Berkeley Sleep and Neuroimaging Lab) έχει δείξει ότι οι άνθρωποι που θυμούνται συχνά τα όνειρά τους παρουσιάζουν περισσότερη λευκή ουσία στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό — μια περιοχή του εγκεφάλου. Άλλες μελέτες έχουν συνδέσει την καλή ανάκληση ονείρων με περισσότερα ξυπνήματα κατά τη διάρκεια του ύπνου και με εντονότερη εγκεφαλική απόκριση σε ερεθίσματα, όπως το άκουσμα του ονόματός τους, ακόμη και ενώ κοιμούνται.
Ποιος θυμάται περισσότερο
Έρευνες συστηματικά δείχνουν ότι την καλύτερη ανάκληση ονείρων τείνουν να έχουν:
- Νεότεροι σε ηλικία ανθρώπους, σε σύγκριση με μεγαλύτερους.
- Γυναίκες, σε ορισμένες μελέτες περισσότερο από άνδρες.
- Άτομα με τάση για δημιουργική σκέψη, φαντασία και ενδοσκόπηση.
Αντίθετα, όσοι είναι πιο πρακτικοί και προσανατολισμένοι προς τον εξωτερικό κόσμο φαίνεται να δυσκολεύονται περισσότερο να θυμηθούν τι ονειρεύτηκαν.
Το άγχος και το τραύμα παίζουν ρόλο
Παράγοντες όπως το στρες ή μια τραυματική εμπειρία μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε πιο έντονα όνειρα ή εφιάλτες, τα οποία είναι πιο πιθανό να θυμηθεί κανείς το επόμενο πρωί.
Τι μπορείς να κάνεις αν θέλεις να θυμάσαι περισσότερα όνειρα
Σύμφωνα με ειδικούς, όσοι θέλουν να βελτιώσουν την ανάκληση ονείρων τους μπορούν να:
- «Καλωσορίσουν» νοερά το όνειρο πριν κοιμηθούν, σκεπτόμενοι ότι θέλουν να το θυμηθούν.
- Επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες μόλις ξυπνήσουν, πριν κάνουν οτιδήποτε άλλο.
Σε τελική ανάλυση, η διαφορά δεν βρίσκεται στο αν ονειρευόμαστε ή όχι — αυτό συμβαίνει σε όλους. Βρίσκεται στο αν ο εγκέφαλός μας προλαβαίνει να «κλειδώσει» αυτή την εμπειρία στη μνήμη πριν σβήσει, κάτι που εξαρτάται από τον συνδυασμό ύπνου, προσωπικότητας και εγκεφαλικής λειτουργίας.