Η βαρεμάρα (boredom) δεν είναι απλώς «δεν έχω τίποτα να κάνω». Είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα που νιώθουμε όταν ο εγκέφαλός μας θέλει να ασχοληθεί με κάτι ικανοποιητικό, αλλά δεν μπορεί να βρει ή να συνδεθεί με αυτό. Δεν είναι παθητική κατάσταση – είναι ενεργό σήμα από τον εγκέφαλο που λέει: «Κάτι δεν πάει καλά εδώ, χρειάζομαι αλλαγή».
Η Κύρια Επιστημονική Ορισμός (από Έρευνες 2012–2025)
Οι ψυχολόγοι Eastwood, Danckert και άλλοι ορίζουν τη βαρεμάρα ως:
«Ένα δυσάρεστο στάδιο όπου θέλουμε, αλλά δεν μπορούμε, να εμπλακούμε σε ικανοποιητική δραστηριότητα»
Προκύπτει από αποτυχία προσοχής (attention failure):
- Δυσκολευόμαστε να εστιάσουμε σε εσωτερικές σκέψεις ή εξωτερικά ερεθίσματα που θα μας κρατούσαν ενεργούς.
- Είμαστε συνειδητοί γι’ αυτό το πρόβλημα.
- Κατηγορούμε συνήθως το περιβάλλον («αυτό είναι βαρετό», «δεν υπάρχει τίποτα να κάνω»).
Τι Συμβαίνει στον Εγκέφαλο Όταν Βαριόμαστε
Νευροεπιστημονικές μελέτες (fMRI, EEG) δείχνουν συγκεκριμένες αλλαγές:
- Ενεργοποίηση του Default Mode Network (DMN)
Το DMN είναι το «δίκτυο αδράνειας» του εγκεφάλου – ενεργοποιείται όταν δεν εστιάζουμε εξωτερικά (mind-wandering, daydreaming, αυτοαναφορικές σκέψεις).
Όταν βαριόμαστε, ακόμα και αν υπάρχει κάτι να κάνουμε (π.χ. μια ταινία, μια διάλεξη), ο εγκέφαλος «σβήνει» από το εξωτερικό και στρέφεται μέσα – γι’ αυτό νιώθουμε αποσύνδεση και δυσφορία. - Μείωση δραστηριότητας στον Προμετωπιαίο Φλοιό & Insular Cortex
Ο προμετωπιαίος φλοιός (υπεύθυνος για προσοχή, λήψη αποφάσεων, έλεγχο) «κοιμάται».
Η νησίδα (insula) – που συνδέεται με συναισθηματική επίγνωση και δυσφορία – μειώνει τη δραστηριότητά της, κάνοντας τη βαρεμάρα να νιώθει «άδεια» και ενοχλητική. - Το «Goldilocks Principle» – Η Θεωρία της Βέλτιστης Εμπλοκής
Η βαρεμάρα εμφανίζεται όταν η ζητούμενη γνωστική εμπλοκή δεν ταιριάζει με την πραγματική.
- Πολύ χαμηλή (μονότονο, χωρίς πρόκληση) → Βαριόμαστε γιατί δεν υπάρχει κίνητρο.
- Πολύ υψηλή (υπερβολικά δύσκολο) → Βαριόμαστε γιατί απογοητευόμαστε και αποσυνδεόμαστε.
Ο εγκέφαλος θέλει το «just right» – ούτε πολύ εύκολο, ούτε υπερβολικό.
Γιατί Υπάρχει Εξελικτικά η Βαρεμάρα;
Δεν είναι «λάθος» του εγκεφάλου – είναι λειτουργικό σήμα:
- Μας ωθεί να αλλάξουμε δραστηριότητα, να ψάξουμε νέα ερεθίσματα, να εξερευνήσουμε.
- Προάγει δημιουργικότητα (μέσω mind-wandering & daydreaming).
- Μας προστατεύει από να μείνουμε κολλημένοι σε επαναλαμβανόμενα, μη ωφέλιμα patterns.
- Μελέτες δείχνουν ότι η βαρεμάρα μας κάνει να αναζητούμε ακόμα και δυσάρεστες αλλαγές, παρά να μείνουμε στάσιμοι.
Ποιοι Βαριούνται Περισσότερο;
- Άτομα με υψηλές προσδοκίες (θέλουν όλα να είναι συναρπαστικά).
- Όσοι προτιμούν ακραία επίπεδα εμπλοκής (πολύ εύκολο ή πολύ δύσκολο).
- Χαμηλή ανοχή στην αβεβαιότητα ή προβλήματα προσοχής (π.χ. ADHD).
Πώς να το Διαχειριστείς (Αν Θέλεις)
- Αναγνώρισε το σήμα: «Ο εγκέφαλός μου ζητάει αλλαγή».
- Δοκίμασε μικρές προκλήσεις ή novelty (νέα δραστηριότητα, αλλαγή περιβάλλοντος).
- Άφησε χώρο για mind-wandering χωρίς ενοχές – μπορεί να βγάλεις δημιουργικές ιδέες.
- Απόφυγε συνεχή «διάσωση» με scrolling – η βαρεμάρα συχνά χρειάζεται λίγο χρόνο για να μετατραπεί σε κάτι παραγωγικό.
Με λίγα λόγια: Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός – είναι σύστημα συναγερμού του εγκεφάλου που λέει «δεν είσαι στο βέλτιστο σημείο εμπλοκής, κινήσου!». Εξελικτικά μας βοήθησε να προσαρμοστούμε και να εξερευνήσουμε. Το πρόβλημα δεν είναι ότι βαριόμαστε – είναι όταν την αγνοούμε ή την πνίγουμε συνέχεια με εύκολα ερεθίσματα.
