«Δεν διψάω» είναι μια φράση που ακούνε συχνά όσοι φροντίζουν ηλικιωμένους γονείς ή συγγενείς. Τις περισσότερες φορές είναι αληθινή, και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Η αφυδάτωση θεωρείται η πιο συχνή διαταραχή υγρών και ηλεκτρολυτών στους ηλικιωμένους, και ένας από τους λόγους είναι ότι το σώμα τους δεν «ζητά» νερό με τον ίδιο τρόπο όπως σε νεότερη ηλικία.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Οι ανάγκες σε υγρά διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, ιδίως όταν υπάρχουν χρόνια νοσήματα.
Τι αλλάζει με την ηλικία
Η δίψα εξασθενεί
Ήδη από τη δεκαετία του 1980, μελέτες έδειξαν ότι οι υγιείς ηλικιωμένοι αντιδρούν διαφορετικά στην έλλειψη νερού. Σε μια κλασική μελέτη, υγιείς άνδρες 67 έως 75 ετών και νεότεροι άνδρες έμειναν 24 ώρες χωρίς νερό. Οι μεγαλύτεροι εμφάνισαν πιο έντονα σημάδια αφυδάτωσης στον οργανισμό τους. Παρ’ όλα αυτά δήλωναν λιγότερη δίψα και, όταν τους δόθηκε νερό, ήπιαν λιγότερο. Η μελέτη ήταν μικρή, αλλά το εύρημα έχει επιβεβαιωθεί στη συνέχεια από άλλες έρευνες και αναφέρεται σε ιατρικές ανασκοπήσεις.
Τα νεφρά συγκρατούν λιγότερο νερό
Με τα χρόνια, τα νεφρά χάνουν μέρος της ικανότητάς τους να «συμπυκνώνουν» τα ούρα, δηλαδή να εξοικονομούν νερό όταν ο οργανισμός το χρειάζεται. Έτσι, ακόμη και όταν το σώμα υστερεί σε υγρά, συνεχίζει να χάνει περισσότερο νερό απ’ όσο θα έπρεπε.
Το σώμα έχει μικρότερα «αποθέματα»
Η συνολική ποσότητα νερού του σώματος μειώνεται με την ηλικία, εν μέρει επειδή μειώνεται η μυϊκή μάζα, που περιέχει πολύ νερό. Αυτό σημαίνει ότι μια μικρή απώλεια υγρών έχει αναλογικά μεγαλύτερη επίπτωση.
Οι παράγοντες της καθημερινότητας
Στη φυσιολογία προστίθενται πρακτικοί λόγοι που επισημαίνουν συχνά οι γιατροί:
- Φάρμακα: ορισμένα, όπως τα διουρητικά ή τα καθαρτικά, αυξάνουν την απώλεια υγρών.
- Κινητικότητα: όταν είναι δύσκολο να σηκωθεί κανείς, πίνει λιγότερο.
- Φόβος ακράτειας: αρκετοί ηλικιωμένοι περιορίζουν σκόπιμα τα υγρά, ειδικά το βράδυ ή πριν βγουν από το σπίτι.
- Δυσκολίες στην κατάποση και γνωστικές διαταραχές, όπως η άνοια, που κάνουν τον άνθρωπο να ξεχνά να πιει.
- Ασθένειες: ο πυρετός, η διάρροια και ο έμετος αυξάνουν απότομα τις απώλειες.
Όχι μόνο στον καύσωνα
Η αφυδάτωση συνδέεται συνήθως με τις ζέστες, και πράγματι ο ΕΟΔΥ κατατάσσει τους ηλικιωμένους στις πιο ευάλωτες ομάδες κατά τους καύσωνες. Ο κίνδυνος όμως δεν εξαφανίζεται τον χειμώνα. Οι ιώσεις με πυρετό ή γαστρεντερίτιδα, ο ξηρός αέρας των θερμαινόμενων χώρων και η μειωμένη διάθεση για κρύο νερό μπορούν να οδηγήσουν σε ανεπαρκή πρόσληψη υγρών, χωρίς να το αντιληφθεί κανείς.
Σημάδια που αξίζει να προσέχουν οι οικογένειες
Επειδή η δίψα δεν είναι αξιόπιστος δείκτης στην τρίτη ηλικία, η παρατήρηση του περιβάλλοντος παίζει ρόλο. Σημάδια που συνήθως αναφέρονται στο πλαίσιο της αφυδάτωσης είναι:
- σκούρα και λιγότερα ούρα
- ζάλη, αδυναμία, κόπωση
- ξηροστομία
- δυσκοιλιότητα
- σύγχυση ή ασυνήθιστη υπνηλία
Η ξαφνική σύγχυση σε ηλικιωμένο άνθρωπο δεν πρέπει ποτέ να αποδίδεται αυτόματα «στην ηλικία». Μπορεί να οφείλεται σε αφυδάτωση αλλά και σε άλλα σοβαρά αίτια, και χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση. Σε σοβαρά συμπτώματα ή αν το άτομο δεν ανταποκρίνεται, η κλήση στο 166 ή στο 112 είναι η σωστή κίνηση.
Πόσο νερό; Η απάντηση είναι εξατομικευμένη
Δεν υπάρχει ένας αριθμός που ταιριάζει σε όλους. Άνθρωποι με καρδιακή ανεπάρκεια ή ορισμένα νεφρικά νοσήματα μπορεί να έχουν οδηγία από τον γιατρό τους να περιορίζουν τα υγρά. Γι’ αυτό η ποσότητα και ο τρόπος ενυδάτωσης για κάθε ηλικιωμένο, ειδικά όταν παίρνει διουρητικά ή άλλα χρόνια φάρμακα, πρέπει να συζητιούνται με τον θεράποντα ιατρό.
Αυτό που μπορεί να κάνει κάθε οικογένεια είναι να μη θεωρεί δεδομένη τη φράση «δεν διψάω». Να ρωτά, να παρατηρεί και, στην επόμενη επίσκεψη στον γιατρό, να θέσει ευθέως το ερώτημα: πόσα υγρά πρέπει να παίρνει αυτός ο συγκεκριμένος άνθρωπος, και τι πρέπει να μας ανησυχήσει;