Το TikTok, η πλατφόρμα βίντεο μικρής διάρκειας με πάνω από 3,8 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες στην Ελλάδα (σχεδόν το 25% του εκλογικού σώματος), έχει μετατραπεί σε ισχυρό εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας. Ειδικά μεταξύ των νέων (ηλικίες 16-25 ετών), που αποτελούν το 44% των χρηστών, το TikTok λειτουργεί ως “24/7 κανάλι ειδήσεων” και χώρος διαμόρφωσης απόψεων. Η ερώτηση αν ο αλγόριθμός του μπορεί να λειτουργήσει ως “αλγόριθμος-πρωθυπουργός”, επηρεάζοντας εκλογικά αποτελέσματα, δεν είναι θεωρητική: Οι εκλογές του 2023 έδειξαν ότι ναι, μπορεί – και το κάνει ήδη.
Η Άνοδος του TikTok στην Πολιτική Σκηνή
Οι ελληνικές εκλογές του Μαΐου και Ιουνίου 2023 ήταν οι πρώτες όπου το TikTok έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ιδιαίτερα για την προσέγγιση της “χαμένης γενιάς” (Gen Z και millennials). Με 82% των νέων να δηλώνουν πρόθεση ψήφου, αλλά μόνο 35% να πιστεύουν ότι οι εκλογές αλλάζουν κάτι, οι πολιτικοί στράφηκαν σε πλατφόρμες όπως το TikTok για να “μιλήσουν τη γλώσσα” των νέων. Η πλατφόρμα, με τον αλγόριθμό της που προωθεί viral περιεχόμενο βασισμένο σε engagement (likes, shares, views), ενίσχυσε μηνύματα που αγγίζουν συναισθήματα: από χιούμορ και behind-the-scenes μέχρι κριτική στην ελίτ.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπήρξε πρωτοπόρος, δημιουργώντας πρωτότυπο περιεχόμενο που κέρδισε βραβείο διαφήμισης. Βίντεο με “behind the scenes” από την καμπάνια του συγκέντρωσαν εκατομμύρια views, ενώ ο Αλέξης Τσίπρας χρησιμοποιούσε άμεσες ομιλίες. Αυτή η στρατηγική δεν ήταν τυχαία: Το TikTok επέτρεψε στους πολιτικούς να παρακάμψουν τα παραδοσιακά ΜΜΕ, που θεωρούνται “προκατειλημμένα” από το 71% των Ελλήνων που ενημερώνονται από social media.
Παραδείγματα Επιρροής: Από τον Κασσελάκη στο “TikTok Tourism” της Πολιτικής
Η πιο εντυπωσιακή περίπτωση είναι ο Στέφανος Κασσελάκης, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ το 2023 χάρη σε μια καμπάνια “influencer-style”. Χρησιμοποιώντας TikTok, Instagram και X, δημιούργησε buzz γύρω από την αναιμική διαδικασία ηγεσίας, συγκεντρώνοντας views με memes, pizza incidents και αφηγήσεις “self-made” επιχειρηματία. Αυτό το “politainment” – συνδυασμός πολιτικής και ψυχαγωγίας – του έδωσε celebrity status, παρακάμπτοντας παραδοσιακές συζητήσεις και εστιάζοντας σε εικόνα αντί για πολιτικές. Ειδικοί χαρακτηρίζουν αυτή την άνοδο “alarmingly new” φαινόμενο στην ευρωπαϊκή πολιτική, όπου social media διαμορφώνουν εικόνες χωρίς ουσία.
Στις βουλευτικές εκλογές, το TikTok ενίσχυσε την κινητοποίηση νέων: Συζητήσεις για brain drain, πληθωρισμό και κλιματική αλλαγή έγιναν viral, ενώ challenges όπως “behind the scenes” rallies μείωσαν τα παραδοσιακά συλλαλητήρια. Η Νέα Δημοκρατία είδε αύξηση 1 εκατομμυρίου ψήφων, εν μέρει από νέους χρήστες που “ποτέ δεν ενδιαφερόντουσαν για πολιτική”, σύμφωνα με επικοινωνιολόγους. Παράλληλα, ακραίες φωνές, όπως του Ηλία Κασιδιάρη από τη φυλακή, δημιούργησαν online buzz, δείχνοντας πώς ο αλγόριθμος ενισχύει πολωτικές αφηγήσεις.
Ο Αλγόριθμος ως “Πρωθυπουργός”: Μηχανισμοί Επιρροής και Κίνδυνοι
Ο αλγόριθμος του TikTok προωθεί περιεχόμενο βασισμένο σε engagement, δημιουργώντας “echo chambers” όπου παρόμοιες απόψεις ενισχύονται. Στην Ελλάδα, αυτό μετέτρεψε το TikTok σε “battleground” για ψήφους νέων, με πολιτικούς να προσαρμόζουν μηνύματα σε σύντομα, συναισθηματικά βίντεο. Μελέτες δείχνουν ότι το 58% των χρηστών μοιράζονται πολιτικό περιεχόμενο με φίλους, ενώ θέματα όπως το δυστύχημα στα Τέμπη (44,8% ακολούθησαν) ή η ακρίβεια (35,9%) κυριάρχησαν.
Ωστόσο, οι κίνδυνοι είναι εμφανείς: Ψευδείς ειδήσεις, deepfakes και bots μπορούν να χειραγωγήσουν. Στις εκλογές του 2023, το TikTok λάνσαρε “Election Centres” στα ελληνικά για fact-checking, συνεργαζόμενο με 9 οργανώσεις. Παρόλα αυτά, ανησυχίες για ξένη παρέμβαση (π.χ. Κίνα μέσω ByteDance) οδήγησαν σε απαγόρευση χρήσης σε ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Στην Ελλάδα, η κριτική για χαμηλή ελευθερία Τύπου ενισχύει την εξάρτηση από social media, όπου 30% των βουλευτών χρησιμοποιούν TikTok.
Πρόσφατα, υποψίες για bots σε συζητήσεις Τεμπών (από Δεκέμβριο 2024) δείχνουν πώς ο αλγόριθμος μπορεί να “στρατεύεται” ακραίες φωνές, παρόμοια με Ρουμανία 2024. Επιστήμονες τονίζουν ότι social media δεν αλλάζουν απόψεις εύκολα, αλλά κινητοποιούν αδιάφορους – κλειδί σε εκλογές με μικρά ποσοστά.
Συμπέρασμα: Ευκαιρίες και Παγίδες για τη Δημοκρατία
Το TikTok δεν “κλέβει” εκλογές, αλλά τις διαμορφώνει, ιδίως για νέους που βλέπουν πολιτική ως “entertainment”. Στην Ελλάδα, όπου το 71% ενημερώνεται online, μπορεί να γίνει “όπλο” για συμμετοχή, όπως έδειξαν οι εκλογές του 2023. Ωστόσο, χωρίς ρύθμιση (π.χ. DSA της ΕΕ), κινδυνεύει να ενισχύσει πόλωση και παραπληροφόρηση. Οι πολιτικοί πρέπει να το χρησιμοποιούν υπεύθυνα, ενώ οι πολίτες να ελέγχουν πηγές. Στο τέλος, ο “αλγόριθμος-πρωθυπουργός” υπηρετεί όποιον κατανοεί την viral λογική – αρκεί να μην γίνει δικτάτορας της δημοκρατίας μας.
Photo: Pixabay Nikuga
