Ο πληθωρισμός συνεχίζει να πιέζει τα νοικοκυριά
Παρά την επιβράδυνση που καταγράφηκε τον Ιούνιο του 2026, η ακρίβεια παραμένει σταθερά υψηλή στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 4,4% τον Ιούνιο, από 5,2% τον Μάιο, αλλά σημαντικά υψηλότερα από το 2,8% που είχε καταγραφεί τον αντίστοιχο μήνα του 2025. Οι μεγαλύτερες πιέσεις εντοπίζονται στη στέγαση (+10,6% σε ετήσια βάση), στις μεταφορές (+7,2%) και στην εστίαση (+7,7%), ενώ εντυπωσιακές είναι οι ανατιμήσεις σε επιμέρους προϊόντα: πετρέλαιο θέρμανσης (+53,2%), φυσικό αέριο (+24,6%), μοσχάρι (+15,6%) και αρνί-κατσίκι (+16,2%). Ο μέσος δείκτης τιμών καταναλωτή του δωδεκαμήνου Ιουλίου 2025 – Ιουνίου 2026 σημείωσε αύξηση 3,3%, έναντι 2,6% το προηγούμενο δωδεκάμηνο — δηλαδή η ακρίβεια όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά επιταχύνεται σε ετήσια βάση.
Ο μηχανισμός: γιατί η ακρίβεια αυξάνει αυτόματα τα έσοδα από ΦΠΑ
Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας υπολογίζεται ως ποσοστό επί της τιμής κάθε αγαθού ή υπηρεσίας. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι όταν οι συντελεστές παραμένουν αμετάβλητοι, μια γενικευμένη άνοδος των τιμών οδηγεί αυτόματα σε αύξηση των εισπραττόμενων ποσών — απλώς επειδή το ίδιο καλάθι αγαθών κοστίζει πλέον περισσότερο. Στην Ελλάδα ισχύουν σήμερα τρεις συντελεστές ΦΠΑ βάσει του Κώδικα ΦΠΑ (ν. 2859/2000): ο κανονικός συντελεστής 24%, που εφαρμόζεται από την 1η Ιουνίου 2016 στην πλειονότητα των αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και μειωμένοι συντελεστές για συγκεκριμένες κατηγορίες. Με τον νόμο 5246/2025 παρατάθηκε η αναστολή ΦΠΑ στα νεόδμητα ακίνητα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, ενώ η μείωση 30% στους συντελεστές επεκτάθηκε σε 19 ακόμη νησιά του Αιγαίου.
Τα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού
Η επίδραση αυτού του μηχανισμού φαίνεται καθαρά στα οριστικά στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού. Στο πρώτο τετράμηνο του 2026, τα έσοδα από ΦΠΑ έφτασαν τα 9,998 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας τον στόχο κατά 559 εκατ. ευρώ, με τα καθαρά έσοδα του προϋπολογισμού να ανέρχονται σε 25,2 δισ. ευρώ. Το πρωτογενές αποτέλεσμα του τετραμήνου διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα 5,185 δισ. ευρώ, ενώ το συνολικό ισοζύγιο έκλεισε με πλεόνασμα 1,887 δισ. ευρώ έναντι πρόβλεψης για έλλειμμα.
Η τάση επιβεβαιώθηκε και στο πρώτο εξάμηνο του έτους: τα έσοδα από ΦΠΑ έφτασαν τα 14,577 δισ. ευρώ, με υπεραπόδοση 573 εκατ. ευρώ σε σχέση με τον στόχο, ενώ τα συνολικά φορολογικά έσοδα διαμορφώθηκαν σε 33,383 δισ. ευρώ (υπέρβαση 1,8%). Οι εισπράξεις από Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, αντίθετα, υστέρησαν — κυρίως λόγω μειωμένης κατανάλωσης καυσίμων — γεγονός που αναδεικνύει τον ΦΠΑ ως τον βασικό μοχλό της υπεραπόδοσης. Παράλληλα, πρόσφατη έκθεση σε επίπεδο ΕΕ κατέταξε την Ελλάδα πρώτη στην άνοδο εσόδων από ΦΠΑ μεταξύ των κρατών-μελών για το 2026.
Δύο αναγνώσεις του ίδιου φαινομένου
Το φαινόμενο αυτό ερμηνεύεται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τη σκοπιά:
Η κυβερνητική πλευρά υποστηρίζει ότι τα δημοσιονομικά πλεονάσματα δεν προκύπτουν από αύξηση φορολογικών συντελεστών αλλά από την οικονομική δραστηριότητα και την καλύτερη είσπραξη, και ότι δίνουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης μέτρων στήριξης. Προς αυτή την κατεύθυνση, από τις 31 Αυγούστου 2026 τίθεται σε εφαρμογή εθνική πρωτοβουλία για τη μείωση των τιμών σε βασικά αγαθά, με στόχο την ανακούφιση των καταναλωτών.
Οι επικριτές, αντίθετα, επισημαίνουν ότι ο ΦΠΑ είναι έμμεσος φόρος και επιβαρύνει αναλογικά περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα, αφού όλοι οι καταναλωτές πληρώνουν τον ίδιο συντελεστή ανεξαρτήτως εισοδήματος. Υπό αυτό το πρίσμα, όσο διατηρείται η ακρίβεια, το κράτος εισπράττει περισσότερα έσοδα «αυτόματα», χωρίς να χρειάζεται να αυξήσει επίσημα κανέναν συντελεστή — κάτι που ορισμένοι αναλυτές αποκαλούν «κρυφό» ή «σιωπηλό» όφελος του Δημοσίου από την ακρίβεια. Ενισχυτικό αυτής της οπτικής είναι το γεγονός ότι, στο πρώτο εξάμηνο, μεγάλο μέρος του φορολογικού βάρους μετατοπίστηκε προς τα φυσικά πρόσωπα, σε αντίθεση με άλλες πηγές εσόδων.
Το συμπέρασμα
Τα στοιχεία του 2026 δείχνουν ένα σαφές μοτίβο: όσο η ακρίβεια διατηρείται σε υψηλά επίπεδα, τα έσοδα από ΦΠΑ ενισχύονται, στηρίζοντας τα πρωτογενή πλεονάσματα του κρατικού προϋπολογισμού. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό στον δημόσιο διάλογο είναι κατά πόσο αυτά τα πρόσθετα έσοδα επιστρέφουν στους πολίτες μέσω στοχευμένων μέτρων στήριξης και μειώσεων φόρων, ή απλώς ενισχύουν τα δημοσιονομικά μεγέθη χωρίς αντίστοιχη ανακούφιση του κόστους ζωής.