Πρόταση για επαναλειτουργία του στενού, νέος υπουργός Άμυνας που απειλεί, νάρκες και φωτιές σε δεξαμενόπλοια
Σχεδόν οκτώ μήνες μετά τα πρώτα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου, το Στενό του Ορμούζ παραμένει το κεντρικό σημείο σύγκρουσης. Την Κυριακή η Τεχεράνη επανέφερε στο τραπέζι μια πρόταση με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ενώ στη θάλασσα συνεχίστηκαν τα χτυπήματα σε πλοία. Ταυτόχρονα, ένα δεύτερο μέτωπο, ανάμεσα στους Χούθι και τη Σαουδική Αραβία, απειλεί να παρασύρει κι άλλες χώρες.
Η πρόταση των «επτά ημερών»
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η πρόταση του Ιράν για επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες παραμένει στο τραπέζι, ενώ Τεχεράνη και Ουάσιγκτον εξακολουθούν να διαφωνούν για τους όρους τερματισμού του πολέμου. Μιλώντας στο ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim, είπε ότι η Τεχεράνη εξετάζει ακόμη τα «σχόλια» των ΗΠΑ πάνω στην πρόταση που κατατέθηκε τον Σεπτέμβριο.
Το χρονοδιάγραμμα είναι συγκεκριμένο. Σύμφωνα με τον Αραγτσί, αν οι ΗΠΑ τηρήσουν τους όρους, «το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει την έκτη ημέρα και οι διαπραγματεύσεις θα ξεκινήσουν την έβδομη». Οι όροι αυτοί, όπως τους συνοψίζει το CBS, περιλαμβάνουν το τέλος του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, την άρση των κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο και κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα. Η Τεχεράνη θέλει οι συνομιλίες να ξεκινήσουν από το στενό, μια θαλάσσια οδό από την οποία περνούσε πριν από τον πόλεμο περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι επιθέσεις σε πλοία αυξήθηκαν αφότου ο πρόεδρος Τραμπ απέρριψε στα τέλη Σεπτεμβρίου ιρανική πρόταση για λήξη του πολέμου και άνοιγμα του στενού, αν και οι έμμεσες διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν.
Δύο αφηγήσεις για το ίδιο στενό
Το παράδοξο της κρίσης είναι ότι οι δύο πλευρές δεν συμφωνούν καν στο αν το στενό είναι κλειστό. Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό, ενώ η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι είναι κλειστό για κάθε κίνηση χωρίς άδεια των ιρανικών αρχών. Ο επικεφαλής της CENTCOM Μπραντ Κούπερ τόνισε το Σάββατο ότι το στενό ελέγχεται από τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς εταίρους τους, όχι από το Ιράν, προσθέτοντας ότι ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει εμποδίσει το Ιράν να εξαγάγει πετρέλαιο αξίας 25 δισ. δολαρίων.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εικόνα στη ναυσιπλοΐα παραμένει ιδιαίτερα επικίνδυνη. Το βρετανικό UKMTO έχει καταγράψει σειρά επιθέσεων σε πλοία μέσα ή κοντά στο Ορμούζ, ενώ οι κίνδυνοι για τα εμπορικά πληρώματα παραμένουν αυξημένοι. Η καταγραφή των περιστατικών είναι δύσκολη, καθώς η ανασφάλεια στην περιοχή επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα και την αναφορά επιθέσεων από τα πληρώματα.
Νάρκες, φωτιές και ένα ρυμουλκό
Το Σάββατο οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι δύο δεξαμενόπλοια έπιασαν φωτιά στο Ορμούζ αφού χτύπησαν νάρκες, με το δεύτερο να μεταφέρει, κατά τους ίδιους, πάνω από δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού. Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, καθώς η ταυτότητα των πλοίων και η προέλευση του φορτίου τους παραμένουν άγνωστες. Σύμφωνα με τους Φρουρούς, το δεξαμενόπλοιο επιχείρησε να περάσει με αμερικανική υποστήριξη έχοντας απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού του. Υπενθυμίζεται ότι την Πέμπτη η CENTCOM είχε απορρίψει ιρανικούς ισχυρισμούς ότι εμπορικό πλοίο χτύπησε νάρκη στο στενό.
Την Κυριακή το πρωί, το UKMTO ανέφερε ότι ρυμουλκό που έπλεε βορειοανατολικά του Χορ Φακάν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χτυπήθηκε από δύο άγνωστα βλήματα, με έναν ελαφρά τραυματία· το σκάφος υπέστη ζημιές αλλά συνέχισε την πορεία του. Το ανθρώπινο κόστος της ναυτικής σύγκρουσης είναι ήδη βαρύ, αφού κατά τον Κούπερ περισσότεροι από 20 πολιτικοί ναυτικοί έχουν σκοτωθεί από ιρανικές επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα από τον Φεβρουάριο.
Νέος υπουργός Άμυνας, σκληρή ρητορική
Στην Τεχεράνη, η Βουλή ενέκρινε τον Μεχρντάντ Αχλαγί Κεταμπτσί ως νέο υπουργό Άμυνας, στη θέση του προκατόχου του, ο οποίος σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα του πολέμου. Αμέσως μετά την ψήφο εμπιστοσύνης, ο Αχλαγί προειδοποίησε ότι αν οι ΗΠΑ επιτεθούν, «οι ίδιοι και η περιοχή θα υποστούν τεράστια ζημιά».
Παρόμοιο τόνο κράτησαν και άλλοι αξιωματούχοι. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ δήλωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις έχουν ετοιμάσει σχέδιο απάντησης σε νέα αμερικανική επίθεση πιο καταστροφικό από τους πολέμους των 12 και των 40 ημερών, ενώ ο πρόεδρος Πεζεσκιάν είπε ότι η χώρα του δεν θα υποκύψει στις υπερβολές των επιτιθέμενων χωρών. Στη σύνοδο του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας στη Βαγδάτη, ο Αραγτσί επέμεινε ότι το Ιράν δεν δέχεται εξαναγκασμό ή απειλές, αλλά παραμένει έτοιμο για διάλογο με βάση τον αμοιβαίο σεβασμό και αξιόπιστες εγγυήσεις.
Η αμερικανική πλευρά: εκλογές, βενζίνη και «μητέρα όλων των βομβών»
Στην Ουάσιγκτον, η εξίσωση έχει έντονο εσωτερικό χαρακτήρα. Ο Τραμπ είχε δηλώσει στις 8 Οκτωβρίου ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν στο Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, αν και σε συγκέντρωση στην Αλάσκα στις 13 Οκτωβρίου άφησε να εννοηθεί ότι η παύση ίσως λήξει σε λίγες εβδομάδες. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο έχουν ετοιμάσει σχέδια για χρήση της βόμβας MOAB κατά στρατιωτικών στόχων στο Ιράν, εφόσον το διατάξει ο πρόεδρος, σύμφωνα με πηγές του CBS.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, σε town hall του CBS, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν κατά κάποιον τρόπο κερδίσει αποφασιστικά και έχουν καταστρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, και ότι πλέον στόχος είναι μια μακροπρόθεσμη και επαληθεύσιμη δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα το ανασυγκροτήσει. Παραδέχθηκε ότι οι τιμές της βενζίνης είναι υψηλές, ισχυριζόμενος όμως ότι θα ήταν τριπλάσιες χωρίς το Αμερικανικό Ναυτικό να κρατά σε κίνηση το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από το Ορμούζ. Από την πλευρά του, το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει πυρηνικά όπλα και επιμένει στο δικαίωμά του σε πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Το δεύτερο μέτωπο: Χούθι, Ριάντ και Κάιρο
Η κρίση δεν περιορίζεται στο Ορμούζ. Οι επιθέσεις των Χούθι και η κλιμάκωση της έντασης με τη Σαουδική Αραβία εντείνουν την ανησυχία για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών στην περιοχή, ενώ το Ιράν ασκεί τη δική του πίεση στο Ορμούζ. Οι εξελίξεις στα δύο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα της περιοχής δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τις ενεργειακές εξαγωγές και τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Μια επίθεση πυραύλου την προηγούμενη εβδομάδα στο διεθνές αεροδρόμιο Βασιλιάς Χαλίντ του Ριάντ σκότωσε 13 ανθρώπους, ενώ την Κυριακή ο ουρανοξύστης Kingdom Centre, ορόσημο του Ριάντ, έδωσε εντολή στους ενοικιαστές γραφείων να εργάζονται εξ αποστάσεως μέχρι νεωτέρας.
Η Wall Street Journal μετέδωσε ότι η ιρανική υποστήριξη βοήθησε τους Χούθι να εξαπολύσουν τις πιο εξελιγμένες επιθέσεις τους μέχρι σήμερα κατά της Σαουδικής Αραβίας· το Ιράν το αρνείται, χαρακτηρίζοντας τους Χούθι εντελώς ανεξάρτητους. Η Αίγυπτος δήλωσε ότι θα παράσχει στη Σαουδική Αραβία κάθε αναγκαία στήριξη, όμως η αιγυπτιακή Βουλή ανέβαλε για τη Δευτέρα την ψηφοφορία για την έγκριση στρατιωτικής βοήθειας.
Τι διακυβεύεται
Η εικόνα δείχνει μια σύγκρουση σε φάση «οπλισμένης αναμονής». Η Ουάσιγκτον έχει δεσμευθεί σε παύση πληγμάτων μέχρι τις εκλογές, αλλά κρατά ανοιχτά τα στρατιωτικά σενάρια. Η Τεχεράνη προσφέρει διέξοδο με αυστηρούς όρους, ενώ η αύξηση των επιθέσεων στη θάλασσα υποδηλώνει προσπάθεια να διατηρήσει μοχλό πίεσης. Το CNN είχε ήδη επισημάνει ότι το Ιράν εντείνει τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια για να αποκαταστήσει την επιρροή του στο κρίσιμο πέρασμα.
Οι επόμενες δύο εβδομάδες, μέχρι τις 3 Νοεμβρίου, είναι κρίσιμες. Θα φανεί αν η πρόταση των επτά ημερών θα βρει ανταπόκριση ή αν η λήξη της προεκλογικής παύσης θα φέρει νέο γύρο κλιμάκωσης, με το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα να κρέμεται από ένα πέρασμα λίγων χιλιομέτρων.