#image_title

Έλον Μασκ: «Μπορεί η Παγίδα του Θουκυδίδη να αποφευχθεί ποτέ;» – Tι σημαίνει η ανάρτησή του από τη Σενζέν

User avatar placeholder
Written by NewsOk Team

18 Νοεμβρίου 2026

Λίγες ώρες αφότου έφτασε στην Κίνα μαζί με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο Έλον Μασκ έβαλε ξανά στη δημόσια συζήτηση ένα ερώτημα που απασχολεί τους διεθνολόγους εδώ και μια δεκαετία: μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν τον πόλεμο; Η δική του απάντηση ήταν απαισιόδοξη.

Η ανάρτηση

Την Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026 ο Μασκ έγραψε στο X: «Μπορεί ποτέ να αποφευχθεί η Παγίδα του Θουκυδίδη; Μακάρι να μπορούσε, αλλά, αναπόφευκτα, η πιο ενδιαφέρουσα έκβαση είναι η πιο πιθανή.» Μέσα σε λίγες ώρες η ανάρτηση ξεπέρασε τις 950.000 προβολές.

Το πότε και το πού έχουν σημασία. Ο Μασκ βρίσκεται στη Σενζέν μαζί με τον Αμερικανό πρόεδρο, για την 33η Άτυπη Σύνοδο των Ηγετών της APEC (Οικονομική Συνεργασία Ασίας-Ειρηνικού), που γίνεται στις 18 και 19 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με τα κινεζικά μέσα China News Service και The Paper, ο Μασκ φάνηκε στο λεωφορείο που ακολουθούσε την αυτοκινητοπομπή του Τραμπ όταν αυτή έφτασε στο ξενοδοχείο. Τα ίδια μέσα αναφέρουν ότι είναι ο μόνος επιχειρηματίας στη συνοδεία του προέδρου.

Τι είναι η «Παγίδα του Θουκυδίδη»

Ο όρος δεν είναι αρχαίος, αλλά πατάει σε ένα από τα πιο γνωστά χωρία της αρχαίας ελληνικής ιστοριογραφίας. Στο πρώτο βιβλίο των Ιστοριών του (Α΄ 23.6), ο Θουκυδίδης εξηγεί πώς ξεκίνησε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος:

«τὴν μὲν γὰρ ἀληθεστάτην πρόφασιν, ἀφανεστάτην δὲ λόγῳ, τοὺς Ἀθηναίους ἡγοῦμαι μεγάλους γιγνομένους καὶ φόβον παρέχοντας τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀναγκάσαι ἐς τὸ πολεμεῖν.»

Δηλαδή: η πιο αληθινή αιτία του πολέμου, αυτή που λιγότερο ομολογούνταν δημόσια, ήταν ότι η Αθήνα μεγάλωνε, η Σπάρτη φοβόταν, και αυτό την ανάγκασε να πολεμήσει.

Τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη» τον καθιέρωσε ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Γκράχαμ Άλισον του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Τον χρησιμοποίησε πρώτη φορά σε άρθρο του στους Financial Times το 2012 και τον ανέπτυξε στο βιβλίο του Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap? (2017). Η βασική ιδέα είναι η εξής: όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να εκτοπίσει την κυρίαρχη, η ένταση που προκύπτει οδηγεί συχνά σε πόλεμο, ακόμη κι αν καμία από τις δύο πλευρές δεν τον θέλει.

Δώδεκα πόλεμοι σε δεκαέξι περιπτώσεις

Για να στηρίξει τη θεωρία του, η ομάδα του Άλισον στο Κέντρο Belfer του Χάρβαρντ μελέτησε τα τελευταία 500 χρόνια. Βρήκε 16 περιπτώσεις όπου μια ανερχόμενη δύναμη αμφισβήτησε μια κυρίαρχη, και οι 12 από αυτές κατέληξαν σε πόλεμο. Ανάμεσά τους είναι οι αναμετρήσεις της Γαλλίας με τους Αψβούργους τον 16ο αιώνα, της Βρετανίας με τη Γερμανία πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και των ΗΠΑ με την Ιαπωνία στον 20ό αιώνα.

Οι τέσσερις περιπτώσεις που δεν κατέληξαν σε πόλεμο είναι:

  • η Πορτογαλία και η Ισπανία στα τέλη του 15ου αιώνα, όπου τη σύγκρουση την απέτρεψε η μεσολάβηση του Πάπα και η Συνθήκη της Τορδεσίγιας (1494)
  • η Βρετανία και οι ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα
  • οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση στον Ψυχρό Πόλεμο (1940–1980)
  • η Βρετανία, η Γαλλία και η επανενωμένη Γερμανία από τη δεκαετία του 1990 ως σήμερα

Εδώ βρίσκεται και η ουσιαστική διαφορά από αυτό που έγραψε ο Μασκ. Ο ίδιος ο Άλισον λέει ρητά ότι ο πόλεμος δεν είναι αναπόφευκτος. Το βιβλίο του, όπως λέει, δεν γράφτηκε για να προβλέψει το μέλλον αλλά για να βοηθήσει να αποτραπεί. Στις τέσσερις περιπτώσεις χωρίς πόλεμο, ο πόλεμος αποφεύχθηκε χάρη στη διπλωματία. Το «αναπόφευκτα» του Μασκ πηγαίνει δηλαδή ένα βήμα πιο πέρα από τον άνθρωπο που επινόησε τον όρο.

Γιατί η συζήτηση ανάβει τώρα

Η Παγίδα του Θουκυδίδη δεν είναι μόνο θέμα των πανεπιστημίων. Την έχει πάρει και η κινεζική ηγεσία. Το 2015, σε ομιλία του στο Σιάτλ, ο Σι Τζινπίνγκ είχε πει ότι δεν υπάρχει στον κόσμο «η λεγόμενη Παγίδα του Θουκυδίδη». Είχε προσθέσει όμως ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να τη δημιουργήσουν οι ίδιες με επαναλαμβανόμενους στρατηγικούς λάθος υπολογισμούς.

Τον Μάιο του 2026, στη σύνοδο κορυφής με τον Τραμπ στο Πεκίνο, ο Σι έφερε τον όρο στο επίκεντρο. Στην εναρκτήρια ομιλία του στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού ρώτησε αν η Κίνα και οι ΗΠΑ μπορούν να ξεπεράσουν την «Παγίδα του Θουκυδίδη» και να χτίσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις. Πρότεινε μάλιστα ένα πλαίσιο «εποικοδομητικής στρατηγικής σταθερότητας».

Η σημερινή συνάντηση στη Σενζέν είναι η τρίτη μέσα στη χρονιά. Ο Σι έκανε κάτι ασυνήθιστο για το διπλωματικό πρωτόκολλο και υποδέχθηκε ο ίδιος τον Τραμπ στο αεροδρόμιο. Για την Πέμπτη αναμένονται τριμερείς συνομιλίες Τραμπ, Σι και Βλαντιμίρ Πούτιν. Στο μεταξύ, η εμπορική εκεχειρία των δύο χωρών, που έληγε στις 10 Νοεμβρίου, παρατάθηκε ως τις 10 Ιανουαρίου 2027. Ο ανταγωνισμός σε τεχνολογία, ημιαγωγούς και τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζεται.

Η «πιο ενδιαφέρουσα έκβαση»

Όσοι παρακολουθούν τον Μασκ αναγνώρισαν στο δεύτερο μέρος της ανάρτησης μια φράση που επαναλαμβάνει εδώ και χρόνια: «η πιο διασκεδαστική έκβαση είναι η πιο πιθανή». Την έχει χρησιμοποιήσει για τελείως διαφορετικά πράγματα, από την εξαγορά του Twitter ως τη δημόσια κόντρα του με τον Τραμπ το 2025. Αυτή τη φορά άλλαξε το «διασκεδαστική» σε «ενδιαφέρουσα», και η αλλαγή αυτή, σε ένα θέμα όπως ο πόλεμος ανάμεσα σε πυρηνικές δυνάμεις, μοιάζει σκόπιμη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Μασκ ασχολείται με το θέμα. Από το 2020 η South China Morning Post σημείωνε ότι ο Μασκ και ο πρώην επικεφαλής της Google Έρικ Σμιτ μιλούσαν για τον τεχνολογικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας με όρους που θύμιζαν την Παγίδα του Θουκυδίδη. Ο Μασκ έχει επίσης και προσωπικό συμφέρον στη σχέση των δύο χωρών, αφού η Tesla έχει μεγάλη παραγωγή στην Κίνα.

Στις απαντήσεις κάτω από την ανάρτηση, ο Αμερικανός σχολιαστής Τζακ Ποσόμπιεκ έδωσε το πιο συνηθισμένο αντεπιχείρημα: η πυρηνική αποτροπή βοηθά, γιατί καμία πλευρά δεν θέλει να ενεργοποιήσει την παγίδα όταν το τίμημα είναι η καταστροφή του πλανήτη.

Οι επικριτές της θεωρίας

Η Παγίδα του Θουκυδίδη έχει πολλούς επικριτές. Μελετητές όπως ο Τζόζεφ Νάι και ο Άρθουρ Γουόλντρον υποστηρίζουν ότι το σχήμα απλουστεύει την ιστορία. Κατά τη γνώμη τους διαβάζει τον Θουκυδίδη επιλεκτικά, αφού ο ίδιος ο ιστορικός περιγράφει και συγκυριακές αιτίες και αποφάσεις ανθρώπων, όχι μόνο μια «νομοτέλεια». Αναλυτές στην Ουάσιγκτον, από το Hudson Institute ως το Heritage Foundation, πάνε πιο μακριά. Θεωρούν ότι το Πεκίνο χρησιμοποιεί τον όρο πολιτικά: παρουσιάζει την Κίνα ως την αναπόφευκτα ανερχόμενη δύναμη και ζητά από την Ουάσιγκτον να «προσαρμοστεί».

Στην άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του Άλισον λένε ότι η αξία της θεωρίας δεν είναι να προβλέπει, αλλά να προειδοποιεί. Οι 12 στις 16 περιπτώσεις δείχνουν πόσο εύκολα μια δομική ένταση γίνεται πόλεμος. Οι 4 στις 16 δείχνουν ότι αυτό μπορεί να αποφευχθεί.

Το συμπέρασμα

Η ανάρτηση του Μασκ δεν είναι ανάλυση αλλά μια σύντομη, προκλητική φράση από έναν άνθρωπο με μεγάλη επιρροή, γραμμένη τη στιγμή που οι ηγέτες των δύο υπερδυνάμεων συναντιούνται. Το ερώτημα που θέτει είναι όμως πραγματικό, και η ιστορία δεν δίνει μία απάντηση. Ο Θουκυδίδης έγραψε ότι ο φόβος «ανάγκασε» τη Σπάρτη να πολεμήσει. Ο Άλισον υποστηρίζει ότι ο φόβος αυτός μπορεί να ελεγχθεί. Ποιος από τους δύο θα δικαιωθεί στον 21ο αιώνα θα κριθεί από τις αποφάσεις στην Ουάσιγκτον και στο Πεκίνο τα επόμενα χρόνια, όχι από μια ανάρτηση στο X.