Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών και μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ, Λεβέντ Γκιουμρουκτσού, δήλωσε την Παρασκευή 17 Ιουλίου 2026, σε εκδήλωση του προγράμματος Τουρκίας του Atlantic Council στην Ουάσιγκτον, ότι Άγκυρα και Ουάσιγκτον βρίσκονται «πιο κοντά από ποτέ» σε λύση για τις κυρώσεις CAATSA και την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Η δήλωση, όπως μεταδόθηκε από το κρατικό τουρκικό πρακτορείο Anadolu, αντανακλά την επίσημη τουρκική θέση — αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πως η κατάσταση παραμένει πολύ πιο περίπλοκη απ’ όσο υποδηλώνει η αισιόδοξη διατύπωσή της.
Τι είπε ο Τούρκος αξιωματούχος
Ο Γκιουμρουκτσού ανέφερε ότι το ζήτημα των F-35 αποτέλεσε προτεραιότητα από την αρχή της νέας θητείας Τραμπ, οδηγώντας στη σύσταση κοινής πολιτικοστρατιωτικής ομάδας εργασίας, και ότι η προσπάθεια εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο βαθύτερης αμυντικής συνεργασίας. Για τα S-400, υποστήριξε ότι η Άγκυρα αναγκάστηκε να τα αγοράσει ως έκτακτη, εφάπαξ λύση επειδή δεν είχε καταφέρει να εξασφαλίσει εναλλακτικά συστήματα από συμμάχους. Ερωτηθείς για τις αντιδράσεις βουλευτών ελληνικής καταγωγής στο Κογκρέσο και για επίσημες ελληνικές δηλώσεις, τις χαρακτήρισε περιττές.
Τι δείχνουν όμως τα πραγματικά δεδομένα
Οι ισχυρισμοί αυτοί έρχονται σε αντίθεση με βασικά τεχνικά και νομικά δεδομένα:
- Η νομοθεσία των ΗΠΑ (National Defense Authorization Act 2020) απαγορεύει ρητά τη μεταφορά F-35 σε χώρα που κατέχει S-400, εκτός αν η κυβέρνηση πιστοποιήσει ότι η Τουρκία «δεν κατέχει πλέον» το σύστημα ή οτιδήποτε σχετίζεται με τη λειτουργία του. Μέχρι σήμερα, η Τουρκία δεν έχει αποδεσμευτεί από τα S-400 — παραμένουν στο έδαφός της.
- Ο ισχυρισμός περί «εφάπαξ» αγοράς αμφισβητείται από αναλυτές, οι οποίοι επισημαίνουν ότι ακόμη κι αν η Άγκυρα μεταβιβάσει τα συστήματα σε τρίτη χώρα (π.χ. Κατάρ ή Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα), αυτό δεν λύνει το βασικό πρόβλημα ασφαλείας: τον κίνδυνο να έχουν ήδη αποκτηθεί ευαίσθητα τεχνικά δεδομένα για το F-35 από Ρώσους τεχνικούς που εγκατέστησαν το σύστημα στην Τουρκία.
- Πέρα από την Ελλάδα, ισχυρή αντίθεση εκφράζει και το Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει δημόσια ότι η πώληση F-35 στην Τουρκία θα ανέτρεπε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχία πως η Άγκυρα θα μπορούσε να παρακάμψει τους αμερικανικούς περιορισμούς αποθηκεύοντας τα S-400 χωρίς να τα καταστρέψει.
- Στο ίδιο πλαίσιο, μέλη του Κογκρέσου —πέρα από όσους έχουν ελληνική καταγωγή— εκφράζουν επιφυλάξεις για την αξιοπιστία της Τουρκίας ως χειριστή του F-35, καθιστώντας το ενδεχόμενο έγκρισης οποιασδήποτε συμφωνίας ιδιαίτερα αβέβαιο, ακόμη κι αν ο πρόεδρος Τραμπ επιθυμεί την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα.
Η ελληνική θέση
Η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει μεταβάλει στάση. Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας δήλωσε σε εκδήλωση του Economist στην Αθήνα ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί να δει την Τουρκία να αποκτά ούτε τα F-35 ούτε κινητήρες για το μαχητικό Kaan, ζητώντας από τις ΗΠΑ να εξετάσουν αν κάτι τέτοιο εξυπηρετεί πραγματικά το δικό τους συμφέρον. Ανώτερος Έλληνας διπλωμάτης τόνισε ότι όπλα πωλούμενα από σύμμαχο σε σύμμαχο δεν πρέπει ποτέ να μπορούν να στραφούν εναντίον άλλου συμμάχου. Στη Βουλή, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει επί του παρόντος καμία αλλαγή στο νομικό καθεστώς που εμποδίζει την πώληση F-35 στην Τουρκία, καθώς κάτι τέτοιο θα απαιτούσε νέα απόφαση του Κογκρέσου.
Σε ποιο σημείο βρίσκεται πραγματικά το ζήτημα
Παρά τις τουρκικές διαβεβαιώσεις περί επικείμενης λύσης, η εικόνα που προκύπτει από το σύνολο των πηγών είναι ότι το πρόγραμμα παραμένει νομικά μπλοκαρισμένο, με το ζήτημα των S-400 άλυτο, την αντίθεση Ισραήλ και Ελλάδας ενεργή, και το Κογκρέσο να διατηρεί ισχυρή δυνατότητα παρέμβασης ανεξάρτητα από τις προθέσεις της αμερικανικής κυβέρνησης. Η δήλωση Γκιουμρουκτσού αντικατοπτρίζει επομένως πολιτική αισιοδοξία της Άγκυρας, όχι επιβεβαιωμένη εξέλιξη.