Μια μακροχρόνια επιστημονική διαμάχη σχετικά με την αιτία μιας από τις πιο απότομες κλιματικές αλλαγές στην πρόσφατη γεωλογική ιστορία της Γης φαίνεται να βρίσκει λύση, σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε σήμερα, 20 Μαρτίου 2026, στο The Conversation και βασίζεται σε ανάλυση πυρήνων πάγου από τη Γροιλανδία.
Το μυστήριο αφορά μια απότομη αύξηση συγκέντρωσης πλατίνας (platinum spike) σε πυρήνα πάγου ηλικίας περίπου 12.800 ετών, που είχε ερμηνευτεί από ορισμένους ερευνητές ως απόδειξη πρόσκρουσης κομήτη ή αστεροειδούς. Η θεωρία αυτή συνέδεε το γεγονός με την έναρξη της περιόδου Younger Dryas – μιας ξαφνικής ψύξης που διήρκεσε από περίπου 12.870 έως 11.700 χρόνια πριν, όταν η Γη, ενώ έβγαινε από την τελευταία εποχή παγετώνων, επέστρεψε απότομα σε συνθήκες παγετώνα, με πτώση θερμοκρασιών έως και 15°C στη Γροιλανδία.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο PLOS ONE, απορρίπτει την εκδοχή της κοσμικής πρόσκρουσης. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το σήμα πλατίνας δεν ταιριάζει με υλικά από διαστημικά σώματα (π.χ. υψηλή αναλογία ιριδίου), ενώ εμφανίστηκε περίπου 45 χρόνια μετά την έναρξη της ψύξης – άρα δεν μπορεί να την προκάλεσε. Αντίθετα, η αύξηση διήρκεσε περίπου 14 χρόνια, κάτι που ταιριάζει με παρατεταμένη ηφαιστειακή δραστηριότητα.
Η πιθανότερη πηγή; Ηφαιστειακές εκρήξεις ρήγματος στην Ισλανδία. Οι υποθαλάσσιες και υποπαγετώδεις εκρήξεις στην περιοχή, ενισχυμένες από την τήξη πάγων που μείωσε την πίεση στον φλοιό, μπορούν να απελευθερώσουν αέρια πλούσια σε μέταλλα όπως το πλατίνο, τα οποία μεταφέρονται ατμοσφαιρικά και εναποτίθενται σε μακρινά σημεία όπως η Γροιλανδία. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρήθηκαν σε νεότερες εκρήξεις στην Ισλανδία (π.χ. Katla 8ος αιώνας, Eldgjá 10ος αιώνας), που άφησαν ίχνη βαρέων μετάλλων σε πυρήνες πάγου.
Ενώ η πλατίνα δεν προκάλεσε την Younger Dryas, άλλα στοιχεία από πυρήνες πάγου δείχνουν μεγάλη αύξηση θείου (sulfate spike) ακριβώς στην έναρξη της ψύξης (περίπου 12.870 χρόνια πριν). Αυτό υποδηλώνει ότι μια ισχυρή ηφαιστειακή έκρηξη – πιθανώς από τη Laacher See στη Γερμανία ή άλλο άγνωστο ηφαίστειο – απελευθέρωσε τεράστιες ποσότητες θείου στην στρατόσφαιρα, αντανακλώντας ηλιακή ακτινοβολία και ενεργοποιώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις: επέκταση θαλάσσιου πάγου, αλλαγές ανέμων και διαταραχή ωκεάνιων ρευμάτων.
Η κλασική θεωρία για την Younger Dryas παραμένει η μαζική εισροή γλυκού νερού από τήξη πάγων στη Βόρεια Αμερική, που διέκοψε την κυκλοφορία του Ατλαντικού. Ωστόσο, η νέα έρευνα ενισχύει την άποψη ότι ηφαιστειακή δραστηριότητα έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έναρξη της ψύξης, σε μια ευαίσθητη φάση μετάβασης από παγετώνα σε μεσοπαγετώνα περίοδο.
Τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές συνέπειες για την κατανόηση απότομων κλιματικών αλλαγών και την προετοιμασία για μελλοντικούς κινδύνους – είτε από ηφαίστεια είτε από σπάνιες κοσμικές προσκρούσεις. Σε μια εποχή που η κλιματική αστάθεια αυξάνεται, η μελέτη του παρελθόντος προσφέρει κρίσιμα μαθήματα για το πώς η Γη αντιδρά σε «σοκ» στο κλιματικό σύστημα.
Ένα ακόμα κομμάτι του παζλ της ιστορίας μας λύνεται – και δείχνει ότι η Γη μπορεί να μας εκπλήξει με τρόπους πολύ πιο «γήινους» από ό,τι φανταζόμασταν.
