Το όνειρο ενός αντικαρκινικού εμβολίου — ικανό να διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστημα να καταπολεμήσει τους όγκους — βρίσκεται στον ορίζοντα της επιστημονικής κοινότητας. Μάλλον δεν ήταν ποτέ τόσο κοντά όσο είναι τώρα. Μετά από χρόνια λίγων επιτυχιών σε αυτόν τον τομέα, η εδραίωση άλλων ανοσοθεραπειών και η επιτυχία του αγγελιοφόρου RNA (ή mRNA, που χρησιμοποιήθηκε στην ανάπτυξη εμβολίων κατά τη διάρκεια της πανδημίας) αναζωογόνησαν την αισιοδοξία των επιστημόνων. Τα αποτελέσματα ήταν πολλά υποσχόμενα, τόσο σε μια πρόσφατη δοκιμή που εξέτασε το μελάνωμα – με ένα πρωτότυπο εμβόλιο σε συνδυασμό με μια άλλη ανοσοθεραπεία – όσο και σε άλλες προκαταρκτικές έρευνες που σχετίζονται με τον καρκίνο του παγκρέατος.

Εδώ και χρόνια, η επιτυχία των εμβολίων όσον αφορά τις μολυσματικές ασθένειες – η πιο πρόσφατη περίπτωση είναι ο Covid-19 – έχει οδηγήσει σε πολλαπλές προσπάθειες αναπαραγωγής αυτών των ευρημάτων σε μια ασθένεια τόσο καταστροφική όσο ο καρκίνος, που σκοτώνει 10 εκατομμύρια ανθρώπους στον κόσμο ετησίως . Αλλά δεν είναι τόσο απλό. Σε ασθένειες που προκαλούνται από ιούς και βακτήρια, τα εμβόλια συνήθως λειτουργούν προληπτικά, εκθέτοντας ένα άτομο σε μια εξασθενημένη ή ανενεργή εκδοχή του μικροβίου, έτσι ώστε το ανοσοποιητικό του σύστημα να μάθει να αναγνωρίζει αυτές τις απειλές και να είναι σε θέση να τις εξουδετερώνει όταν εμφανίζονται.

Ωστόσο, ένας όγκος είναι πολύ πιο περίπλοκος και η εύρεση ενός αποτελεσματικού εμβολίου μπορεί να καταλήξει σε οδύσσεια. Ο καρκίνος είναι διαφορετικός σε κάθε ασθενή, γεγονός που αναγκάζει τους επιστήμονες να σχεδιάσουν πιο εξατομικευμένα εμβόλια . Και, σε αντίθεση με τους ιούς και τα βακτήρια – που το σώμα μας γνωρίζει ότι ανιχνεύει ως ξένους και επιβλαβείς παράγοντες – τα καρκινικά κύτταρα προέρχονται από εμάς. Μοιάζουν με τα φυσιολογικά μας κύτταρα και έχουν την ικανότητα να καμουφλάρονται και να ξεφεύγουν από τον αμυντικό στρατό του σώματος. Ως εκ τούτου, ένα εμβόλιο από μόνο του μπορεί να μην είναι αρκετό.

Παρά αυτές τις διαφορές, η ιδέα πίσω από τα εμβόλια κατά του καρκίνου είναι να εκπαιδεύσουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τα καρκινικά κύτταρα και να τα εξαλείφει. Για να γίνει αυτό, τα αντιγόνα όγκου (όπως τα νεοαντιγόνα) χρησιμοποιούνται ως δόλωμα. Αυτά τα μόρια – που βρίσκονται στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων – διακρίνονται από τα φυσιολογικά κύτταρα. Η εύρεση των καταλληλότερων αντιγόνων και η αποτελεσματική χορήγησή τους στο εμβόλιο είναι το κλειδί για την ενεργοποίηση μιας καλής απόκρισης από το ανοσοποιητικό σύστημα και την επιτυχία του εμβολίου. Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις, από τη χρήση εμβολίων με βάση το DNA, το mRNA (όπως τα εμβόλια Covid), τα πεπτίδια, τα δενδριτικά κύτταρα ή ακόμα και την καταφυγή στους λεγόμενους ογκολυτικούς ιούς, οι οποίοι είναι μικροοργανισμοί ικανοί να ενεργοποιήσουν το ανοσοποιητικό σύστημα.

Στα χαρτιά, η πρόταση να αφυπνιστεί η φυσική άμυνα του οργανισμού για την καταπολέμηση των όγκων είναι αλάνθαστη. Ωστόσο, στην πράξη, οι θρίαμβοι των εμβολίων στον καρκίνο μπορούν να μετρηθούν στα δάχτυλα του ενός χεριού. Μεταξύ των προληπτικών προσεγγίσεων, η ένεση κατά του ιού της ηπατίτιδας Β βοήθησε στην πρόληψη του καρκίνου του ήπατος, ενώ η ανοσοποίηση κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων μείωσε τους όγκους του τραχήλου της μήτρας που προκαλούνται από αυτή τη νόσο κατά 87% μεταξύ των εμβολιασμένων. Όσον αφορά τα θεραπευτικά εμβόλια — τα οποία χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ασθενών που πάσχουν ήδη από καρκίνο — υπάρχουν μόνο μερικά παραδείγματα σχετικής επιτυχίας: ένα κατά των όγκων του προστάτη και ένα άλλο (που προέρχεται από ένα βακτήριο που προκαλεί φυματίωση) για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης. Αλλά και οι δύο περιπτώσεις προσέφεραν πολύ περιορισμένα οφέλη και δεν χρησιμοποιούνται πλέον.

Γιατί είναι τόσο λίγες οι επιτυχίες

Ο δρόμος ήταν ελικοειδής. Και, αν και πολλές ελκυστικές προκλινικές έρευνες έχουν αναπτυχθεί τις τελευταίες δεκαετίες, οι μελέτες δεν έχουν προχωρήσει περαιτέρω «λόγω πολλών φραγμών», προειδοποιεί η Laura Angelats, ερευνήτρια στην ομάδα Translational Genomics and Targeted Therapies in Solid Tumors στο Νοσοκομείο Κλινική Βαρκελώνης. Ο επιστήμονας αναφέρεται στην ποικιλομορφία των συμπαγών όγκων, οι οποίοι είναι πολύ ετερογενείς και παρουσιάζουν διαφορετικά αντιγόνα. Επισημαίνει επίσης τον βασικό ρόλο του περιβάλλοντος όγκου: «Τα καρκινικά κύτταρα δεν είναι μόνα τους, αλλά έχουν ανοσοκατασταλτικά κύτταρα γύρω τους που δυσκολεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να παρέμβει».

Ο Miguel Ángel Perales – ειδικός στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου και τα εμβόλια στο Memorial Sloan Kettering στη Νέα Υόρκη – αναφέρει την ετερογένεια του ίδιου του όγκου. «Διάφορα εμβόλια που μελετήθηκαν στράφηκαν μόνο κατά ενός πολύ μικρού τμήματος του όγκου. Σε πολλές περιπτώσεις, χρειάζονται μόνο μία ή δύο μεταλλάξεις καρκίνου για να αντισταθούμε στην επίδραση του εμβολίου».

Σε μια πρόσφατη συνέντευξη στο EL PAÍS , ο ογκολόγος Chris Klebanoff — άλλος ερευνητής στο Sloan Kettering — τόνισε επίσης ότι μία από τις μεγάλες δυσκολίες για την ανάπτυξη επιτυχημένων εμβολίων ήταν «η έλλειψη ακριβούς γνώσης [σχετικά με] τα σωστά αντιγόνα που πρέπει να περιλαμβάνονται στο εμβόλιο». Επιπλέον, προσθέτει ο ογκολόγος, «πολλοί καρκινοπαθείς είναι μεγαλύτερης ηλικίας, πράγμα που σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό τους σύστημα έχει γεράσει με την πάροδο του χρόνου. Και υπάρχει επίσης το γεγονός ότι οι θεραπείες – όπως η χημειοθεραπεία και η ακτινοβολία – μπορούν να βλάψουν σοβαρά το ανοσοποιητικό σύστημα. Επομένως, βλέπουμε ασθενείς που έχουν παλαιότερα και πιο κατεστραμμένο ανοσοποιητικό σύστημα».

Ελπίδα για όσους έχουν μελάνωμα

Παρά τις αποτυχίες, η έρευνα συνεχίζεται αναζητώντας προληπτικά εμβόλια για ομάδες υψηλού κινδύνου – για παράδειγμα, ασθενείς που πάσχουν από σύνδρομο Lynch, που είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν καρκίνο του παχέος εντέρου – και, κυρίως, θεραπευτικά εμβόλια, των οποίων η αναζωπύρωση την τελευταία δεκαετία δίνει στους ειδικούς περισσότερη αυτοπεποίθηση. Υπάρχουν εκατοντάδες έρευνες σε εξέλιξη που εξετάζουν τις δυνατότητες των εμβολίων σε πολλαπλούς όγκους, όπως γλοιώματα, γλοιοβλάστωμα, όγκοι ουροθηλίου, καρκίνος ωοθηκών και τραχήλου, καρκίνος λεπτού εντέρου και παχέος εντέρου, μεταξύ άλλων.

Ο Πήτερ Δ. Κατσίκης — ερευνητής στο Τμήμα Ανοσολογίας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Erasmus στο Ρότερνταμ — έχει συγγράψει αναλύσεις σχετικά με τις προκλήσεις της ανάπτυξης εξατομικευμένων εμβολίων. Ωστόσο, τονίζει ότι η επιτυχία της ανοσοθεραπείας τα τελευταία χρόνια «αναζωογόνησε το ενδιαφέρον για τα εμβόλια κατά του καρκίνου. Ένα εμβόλιο κατά των νεοαντιγόνων του καρκίνου αναμένεται να βελτιώσει την ανοσοθεραπεία και ίσως να επεκτείνει την εφαρμογή του σε όγκους που δεν ανταποκρίνονται σε αυτό».

Κάποιες μελέτες, μάλιστα, άνοιξαν ξανά την πόρτα στην ελπίδα. «Τα αποτελέσματα είναι ελπιδοφόρα», επιβεβαιώνει ο Luis Álvarez-Vallina, επικεφαλής της Κλινικής Ερευνητικής Μονάδας Ανοσοθεραπείας Καρκίνου στο Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο Καρκίνου της Ισπανίας. Οι φαρμακευτικές εταιρείες Moderna και Merck, για παράδειγμα, μελετούν ένα πρωτότυπο εμβόλιο κατά του μελανώματος που χρησιμοποιεί την πλατφόρμα mRNA . Και, σύμφωνα με τις δύο εταιρείες, αυτό το σκεύασμα – σε συνδυασμό με το pembrolizumab, έναν αναστολέα σημείου ελέγχου, που είναι ένας τύπος φαρμάκου ανοσοθεραπείας που βοηθά στην απενεργοποίηση των φρένων που τοποθετεί ο όγκος στο ανοσοποιητικό σύστημα – κατάφερε να μειώσει τον κίνδυνο υποτροπής. Τα ποσοστά θνησιμότητας μειώθηκαν κατά 44% σε μια κλινική δοκιμή φάσης ΙΙ. Η Φάση ΙΙΙ βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. «Σε λίγα χρόνια», προβλέπει ο Álvarez-Vallina, «θα έχουμε εμβόλια, ενώ εξατομικευμένα εμβόλια θα μπορούσαν να φτάσουν στην κλινική πολύ σύντομα».

Οι τρέχουσες δοκιμές εστιάζονται ιδιαίτερα στους πιο ανοσογονικούς όγκους — δηλαδή σε αυτούς που είναι αναγνωρίσιμοι από το ανοσοποιητικό σύστημα και όπου η ανοσοθεραπεία συνήθως λειτουργεί. Όσο περισσότερα νεοαντιγόνα παρουσιάζει ένας όγκος, τόσο πιο ανοσογονικός θα είναι. Το μελάνωμα είναι ένα παράδειγμα, αλλά όχι το μοναδικό. «Οι όγκοι που προκαλούνται από τον καπνό – όπως οι όγκοι του πνεύμονα ή της ουροδόχου κύστης – δημιουργούν επίσης πολλά ανώμαλα νεοαντιγόνα. Σε αυτές τις ασθένειες, υπάρχουν [κλινικές μελέτες φάσης Ι] στις οποίες αυξάνετε τον χρόνο απόκρισης, προσθέτοντας ένα αυτόλογο εμβόλιο στην ανοσοθεραπεία, φτιαγμένο από τον όγκο του ίδιου του ασθενούς », εξηγεί ο Josep Tabernero, διευθυντής του Ινστιτούτου Vall d'Hebron. Ογκολογίας στη Μαδρίτη.

Ο Perales υπογραμμίζει επίσης τα « υποσχόμενα αποτελέσματα στον καρκίνο του πνεύμονα » ενός εμβολίου DNA. «Αποδείχθηκε ότι, ένα χρόνο μετά την έναρξη της θεραπείας, περισσότεροι ασθενείς στην ομάδα του εμβολίου ήταν ακόμα ζωντανοί από εκείνους που είχαν λάβει χημειοθεραπεία».

Συνδυασμός εμβολίων και ανοσοθεραπειών

Τα αποτελέσματα έχουν επίσης αρχίσει να φαίνονται σε όγκους στους οποίους —μέχρι τώρα— άλλες ανοσοθεραπείες από μόνες τους δεν είχαν επιτύχει μεγάλη επιτυχία. Μια προκαταρκτική μελέτη για τον καρκίνο του παγκρέατος – έναν από τους πιο θανατηφόρους τύπους καρκίνου – έδειξε ότι ένα εμβόλιο, σε συνδυασμό με αναστολέα σημείου ελέγχου και χημειοθεραπεία, κατάφερε να ενεργοποιήσει το ανοσοποιητικό σύστημα σε οκτώ από τους 16 ασθενείς στη δοκιμή. Κανένας από αυτούς τους οκτώ ασθενείς δεν παρουσίασε υποτροπή κατά τη διάρκεια της 18μηνης διάρκειας της μελέτης.

Υπάρχουν πολλές γραμμές έρευνας σε εξέλιξη, αλλά οι πλατφόρμες mRNA είναι – σύμφωνα με τους ειδικούς – μια από τις πιο υποσχόμενες προσεγγίσεις. «Η επανάσταση [είναι με τη μορφή] των νέων εμβολίων mRNA και των εργαλείων που μας επιτρέπουν να ενισχύσουμε τα νεοαντιγόνα και να κάνουμε εμβόλια κατά παραγγελία. Εάν καταφέρουμε να ενεργοποιήσουμε το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελεσματικά χρησιμοποιώντας πλατφόρμες RNA που μας επιτρέπουν να παράγουμε εμβόλια με 24 νεοαντιγόνα, θα επιτύχουμε πολύ σημαντικές αποκρίσεις. Αυτός είναι ο δρόμος προς τα εμπρός», λέει ο Álvarez-Vallina.

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι τα εμβόλια κατά του καρκίνου από μόνα τους δεν αρκούν. Τα πιο ενθαρρυντικά αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί σε θεραπείες σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες. Αυτή η κοινή προσέγγιση μπορεί μερικές φορές να ξεπεράσει το εχθρικό μικροπεριβάλλον του όγκου που δεν επιτρέπει στο ανοσοποιητικό σύστημα να λειτουργήσει. «Ειδικά σε συμπαγείς όγκους – σε συνδυασμό με αναστολείς σημείων ελέγχου – τα εμβόλια mRNA θα σημαίνουν αύξηση στον [αριθμό] ασθενών που ανταποκρίνονται μακράς διάρκειας», λέει ο Álvarez-Vallina.

Εκκρεμείς προκλήσεις και υπερβολική αισιοδοξία

Η έρευνα για το εμβόλιο κατά του καρκίνου έχει πατήσει τον επιταχυντή, αλλά υπάρχουν ακόμη μερικά χαλαρά άκρα. Για παράδειγμα, ο Álvarez-Vallina σημειώνει τα προβλήματα της «εξατομίκευσης, η οποία περιλαμβάνει υλικοτεχνική και δημοσιονομική πολυπλοκότητα και την εύρεση του κατάλληλου συνδυασμού αντιγόνων που μπορεί να είναι αποτελεσματικός για μια ομάδα ασθενών με καρκίνο». Η ετερογένεια των όγκων αναγκάζει τα εμβόλια να παρασκευάζονται ένα προς ένα, ειδικά για κάθε ασθενή, κάτι που συνεπάγεται υψηλό κόστος. Όμως ακόμα αναζητούνται λύσεις.

«Υπάρχουν όγκοι που έχουν κοινά αντιγόνα και μπορούν να γίνουν παρασκευασμένα εμβόλια, για παράδειγμα, στην περίπτωση του μελανώματος. Αλλά σε άλλους καρκίνους – όπως ο καρκίνος του παγκρέατος ή του παχέος εντέρου – τα αντιγόνα ποικίλλουν πολύ. Γίνονται μελέτες για να δουν τα κοινά αντιγόνα που έχουν το 20% των ασθενών», εξηγεί ο Tabernero. Ο ογκολόγος — που προειδοποιεί για την πολυπλοκότητα αυτών των θεραπειών και προειδοποιεί για την «υπερβολική αισιοδοξία» — τονίζει ότι, όταν πρόκειται για όγκους, «τα κύτταρα είναι ετερογενή και εξελίσσονται και τα αντιγόνα εξαφανίζονται — τα ίδια με τα οποία δημιουργήθηκαν οι όγκοι. .» Αυτό μπορεί στη συνέχεια να επηρεάσει την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Το πότε και σε ποιον θα χορηγηθούν τα εμβόλια είναι επίσης ερωτήματα που τίθενται στο τραπέζι. «Από τα δεδομένα που έχουμε σήμερα, βλέπουμε ότι η πιο εφικτή εφαρμογή είναι σε όγκους σε προηγούμενα στάδια, μετά την επέμβαση», λέει ο Angelats, από τη Νοσοκομειακή Κλινική της Βαρκελώνης. Ο ογκολόγος Chris Klebanoff έχει παρόμοια άποψη: «Αρχικά, θα είναι μόνο για ένα υποσύνολο καρκίνων, πιθανώς καρκίνους όπου ένας χειρουργός έχει αφαιρέσει όλη την παρατηρήσιμη ασθένεια. Έτσι, χρησιμοποιούμε το εμβόλιο σε προγενέστερο περιβάλλον ασθένειας, προσπαθώντας να αποτρέψουμε την υποτροπή ή την υποτροπή του καρκίνου. Αυτό είναι το πιο πιθανό μέρος όπου τα εμβόλια κατά του καρκίνου μπορεί να έχουν αποτέλεσμα».

Δεν είναι σαφές πόσο καιρό θα λειτουργούσε ένα πιθανό εμβόλιο κατά του καρκίνου, εάν η επίδρασή του θα ήταν για πάντα ή εάν θα απαιτούνταν αναμνηστικές δόσεις. «Δεν ξέρουμε», παραδέχεται ο Angelats. Ζητεί προσοχή και προσθέτει ότι, σε κάθε περίπτωση, «τα αποτελέσματα που λαμβάνονται πρέπει να παγιωθούν» στις πρώτες δοκιμές και «αυτές οι θεραπείες [πρέπει να δοκιμαστούν] σε άλλους τύπους όγκων εκτός από το μελάνωμα». Κατσίκης θεωρεί επίσης «απίθανη την ευρεία εφαρμογή βραχυπρόθεσμα». Σαφώς, υπάρχουν ακόμη κεφάλαια που πρέπει να γραφτούν στην πολλά υποσχόμενη ιστορία των εμβολίων κατά του καρκίνου.

Εγγραφείτε στο εβδομαδιαίο ενημερωτικό μας δελτίο για να λαμβάνετε περισσότερη κάλυψη ειδήσεων στην αγγλική γλώσσα από την έκδοση EL PAÍS USA

source

Από newsok.gr

Translate »